Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

‘Waar koop ik duurzame kleding?’ en: ‘Hoe duurzaam is Zara?’ Typ deze vragen in bij Google en je komt al snel uit op de site van Rank a Brand. De vergelijkingswebsite werd in 2009 door Niels Oskam opgericht. En is, naar eigen zeggen, ‘uitgegroeid tot een van Europa’s grootste merkenvergelijkingssites over duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen’. Eerlijkheid gebiedt te zeggen: veel concurrentie is er niet. 

Bij wie (nog) geen belletje gaat rinkelen: op de website van Rank a Brand worden merken beoordeeld op hoe verantwoord ze zijn. De scores gaan van een A (goed) tot een E (slecht). Die scores worden bepaald op basis van wat merken zelf op hun website hebben staan, waarbij zo veel mogelijk wordt gekeken naar verifieerbare informatie. Denk bijvoorbeeld aan keurmerken en onafhankelijke controlemechanismen.

Kalverstraat-trauma

Het idee voor Rank a Brand kwam voort uit een irritatie, vertelt Oskam. “Ik had een hekel aan winkelen en kwam er al snel achter waarom dat was: lopend door de winkelstraat zag ik een overdaad aan kleding, maar of iets duurzaam was? Dat stond nergens aangegeven.” 

Thuiskomend met een ‘Kalverstraat-trauma’, zoals hij het zelf grappend noemt, dook hij in de rapporten van kledingmerken in de hoop meer te weten te komen over hun milieu- en sociale prestaties. Hij zag al snel het verschil tussen bedrijven die serieus rapporteerden over deze thema’s, en anderen die dat niet deden. “Ik maakte een documentje voor mezelf waarin ik informatie over bedrijven begon bij te houden.” 

Die lijstjes vormden uiteindelijk de basis voor Rank a Brand. De focus lag in het begin op kleding, en werd later uitgebreid naar sectoren als elektronica, voedsel en lichaamsverzorging. 

Zo’n duidelijke lijst met waar je wel of geen ‘goede’ kleding kon kopen, en hoe grote bedrijven als H&M en Zara scoorde, was er voorheen niet. Maar de laatste jaren krijgt Rank a Brand veel kritiek, met name op de wijze waarop de merken worden beoordeeld. Zo zouden de ja/nee-vragen geen ruimte voor nuance in de scores overlaten en gaat Rank a Brand ervan uit dat de informatie die bedrijven over zichzelf publiceren waarheidsgetrouw is. Bovendien: als een merk het in de praktijk beter doet dan een ander, maar er minder over op haar website heeft staan, krijgt het alsnog een lagere score. Hoe eerlijk is dat?

Kritiek

De kritieken zijn Rank a Brand inmiddels bekend. Niet voor niets geeft het op haar website toelichting op de meest gestelde vragen. Zo is te lezen waarom gekozen is voor de ja/nee-vraagmethode (merken krijgen alleen punten als er duidelijke informatie is die aantoont dat ze aan een van de criteria voldoen) en dat ze ervan uitgaan dat merken die zich inzetten voor een betere wereld dat maar al te graag naar buiten willen brengen; het is immers positieve reclame. “Merken die dus weinig of niets melden over maatschappelijk verantwoord ondernemen op hun website, zullen zich daar in de regel ook weinig tot niet voor inzetten”, luidt de verklaring. 

Er wordt gesuggereerd dat bedrijven overal maar punten voor krijgen. Dat is onjuist

Ook duurzame mode-expert Lynsey Dubbeld schreef in 2014 op OneWorld een kritische noot. “Zolang we blindelings vertrouwen op de simplistische winkeladviezen van websites, apps en kranten, sussen we dan ook vooral ons geweten.”

Oskam kent het artikel, maar volgens hem klopt feitelijk niet alles wat erin staat. “Er wordt bijvoorbeeld gesuggereerd dat bedrijven overal maar punten voor krijgen. Dat is onjuist. We checken namelijk zo veel mogelijk of de informatie die ze aandragen verifieerbaar is, door te kijken naar keurmerken en certificeringen.”

Maar hoe betrouwbaar zijn die? Er zitten nogal wat verschillen tussen keurmerken en hoe streng de eisen zijn. Oskam: “Dat klopt. Als je kijkt naar Fair Wear Foundation (FWF is een Nederlandse organisatie die inspecties in de fabrieken van aangesloten merken uitvoert) en BSCI (een gedragscode waar aangesloten bedrijven zich aan dienen te houden), zitten er grote verschillen in kwaliteit. FWF is bijvoorbeeld veel transparanter; het maakt alle inspectierapporten van merken openbaar. BSCI is maar weinig transparant over wat de aangesloten bedrijven precies doen. Hier wordt dan ook rekening mee gehouden in de scores.”

Waar hij het wél eens is met Dubbeld: wanneer je echt duurzaam wil kopen, moet je verder kijken dan een vergelijkingswebsite. “Wij kijken met name naar de grotere kledingbedrijven, terwijl je duurzame kleding vaak bij de kleinere winkels vindt. Rank a Brand is er voor de snelle check.”  

Afhankelijk van vrijwilligers

Hoewel de bezoekersaantallen van de website goed zijn, is het financieel gezien niet makkelijk om Rank a Brand te runnen, legt Oskam uit. “We zijn een ngo en doen niet aan advertenties; we willen zo onafhankelijk mogelijk zijn.” Aan subsidies doen ze sinds kort ook niet meer, wat ze afhankelijk maakt van donateurs. 

De website draait dan ook voor een groot deel op vrijwilligers. Zo worden de merken getoetst door zo’n 93 vrijwilligers, waarvan er zo’n twintig actief zijn. Op de website staat dat iedereen zich kan aanmelden, mits je voldoet aan een aantal eisen. Zo moet je minimaal een bachelorniveau opleiding hebben, de Engelse taal goed beheersen, een passie hebben voor duurzaamheid en moet je ten minste acht uur per week beschikbaar zijn. Als je aanmelding goedgekeurd wordt moet je eerst nog een training volgen voordat je de vragenlijst opgestuurd krijgt waarmee je merken kunt beoordelen.

Het meeste werk gaat zitten in het opstellen van de criteria waar merken aan moeten voldoen, legt Oskam uit. De criteria zijn onderverdeeld in drie categorieën: klimaatverandering (denk aan een vraag als: heeft het bedrijf enig beleid om de eigen CO2-uitstoot te beperken of ervoor te compenseren?), milieubeleid (maakt het bedrijf gebruik van milieuvriendelijke stoffen?) en arbeidsomstandigheden (publiceert het bedrijf een lijst met fabriekslocaties?). 

Oskam: “Voor de vrijwilligers is het dus vooral een invuloefening.” Zij gaan in beleidsdocumenten, duurzaamheidsrapporten en gedragscodes op zoek naar een antwoord op ongeveer dertig vragen, en vullen ja of nee in. Op basis van het aantal ja/nee-antwoorden worden dan scores gegeven, van een A tot een E. Het werk van de vrijwilligers wordt altijd gedubbelcheckt voor publicatie.  

Het kan niet perfect

Tussen de criteria staat nergens iets over synthetische materialen en het probleem van microvezels, iets waar de laatste jaren veel verontrustende onderzoeken over naar buiten zijn gekomen. Hoe zit dat? Volgens Oskam worden de criteria continu aangevuld; als er meer duidelijkheid komt over de microvezels, zal dit onderwerp zeker bij de criteria terechtkomen. 

Wat ook opvalt is dat sommige merken voor het laatst zijn beoordeeld in 2016, terwijl andere scores op basis van dit jaar zijn. Is dat niet oneerlijk? Oskam erkent dat ze het liefst elk jaar een nieuwe check doen. “Helaas hebben we nu niet genoeg mankracht om alle merken elk jaar opnieuw te beoordelen. Alleen al in de categorie kleding zijn er driehonderd.”

Dat is dan ook de reden dat ze bij Rank a Brand de focus gaan veranderen. “We gaan ons binnenkort alleen nog met kleding bezighouden. Dus niet meer met elektronica, voedsel en dergelijke.” 

Het is duidelijk dat er bij Rank a Brand nog genoeg te verbeteren valt. Dat is ook iets wat ze zelf goed realiseren. Kritiek is volgens Oskam soms dan ook terecht, maar het is ook wel erg gemakkelijk. “Ik denk dan: doe het zelf. Je probeert wat; in mijn geval om de wereld een beetje te verbeteren. Het kan helaas niet perfect.”

kleding duurzaam maand van de kleding oneworld

‘Ik wantrouw claims als eco en duurzaam’

De kledingkast van John de Greef (60), modejournalist bij Elsevier, fashion director…

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
emydemkes2

Emy Demkes

Redacteur fair fashion

Emy Demkes is freelance journalist en schrijft voornamelijk over de achtergronden van onze kleding. Van de arbeidsomstandigheden in …
Profielpagina

Advertentie

Webp.net-compress-image

Advertentie

MTM-19-19_oneworldbanner_2 (002)