Bepalen de media onze nieuwsbubbels?

17-05-2017 Bron: OneWorld
Paneldiscussie
Het discussiepanel van links naar rechts: Benmiloud, Möller, Goens en Nijenhuis
Event – 

Media pleasen het publiek teveel en algoritmes zorgen ervoor dat lezers vooral nog nieuws tegenkomen dat bij hun interesses en denkbeelden past. Kloppen deze beweringen over de nieuwsbubbel? In hoeverre zijn we er zelf verantwoordelijk voor? Hoe kunnen we eruit stappen? En waarom is het belangrijk om buiten je eigen bubbel te kijken? Tijdens Mediacafé #9 Breek uit je Bubbel, in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam, ging een panel dieper in op deze vragen. 

SprekersGespreksleider/presentatie:
Hadjar Benmiloud – hoofdredacteur Vileine

Paneldiscussies:

Hans Nijenhuis – Hoofdredacteur AD
Judith Moller - mediawetenschapper UvA
Eric Goens - reportagemaker

Wierd Duk – historicus en journalist
Huub Bellemakers - ex-kandidaat Kamerlid GroenLinks

Initiatieven:

Geesje van Haren – INJECT
Leon Hornbach – waaromkiesjij.nl
Arno veenstra – Datawetenschapper Blendle

Wierd Duk heeft naar eigen zeggen geen last van het bubbelfenomeen. Begin dit jaar stapte de AD-verslaggever in de Links liberale bubbel van Volkskrant-columniste Asha ten Broeke en volgde hij zoveel mogelijk 'linkse' opiniemakers en twitteraars. “Toch denken veel mensen dat ik in een bubbel zit, omdat ik in mijn artikelen PVV-stemmers aan het woord laat. Ze vinden hen schoften en nazi's en denken dat ik dezelfde mening heb als mijn bronnen. Ik wordt daardoor regelmatig aangevallen op Twitter. Dat beschadigt mijn journalistieke reputatie.” Huub Bellemakers, ex-kandidaat voor GroenLinks, voert regelmatig discussies met Duk op twitter. Hij reageert: “Vervelende mensen heb je zowel aan de linkse als aan de rechtse kant. Daarnaast denken rechtse opiniemakers vaak dat ze niet gehoord worden. Maar kijk eens hoevaak ze bij talkshows aanschuiven. In werkelijkheid hebben ze een enorme invloed op het publieke debat. Dat is prima, maar doe dan niet alsof er niet naar je geluisterd wordt.”

hadjarbenmiloud_wierdduk_huubbellemakers

Hadjar Benmiloud, Wierd Duk en Huub Bellemakers (van links naar rechts).


Gespreksleider Hadjar Benmiloud, hoofdredacteur van feministisch platform Vileine, onderbreekt de discussie: “We leven misschien wel allemaal in verschillende bubbels. Kunnen wij hier als journalisten verantwoordelijkheid voor nemen?” Duk en Bellemakers denken van wel. Door minder statusgevoelig te zijn, buiten frames te denken, nieuwsgierig te blijven en met zoveel mogelijk verschillende mensen te spreken. “En dan niet als antropoloog, maar als journalist. Stap een keer echt uit je bubbel door bijvoorbeeld in Weert te gaan wonen en vanuit daar je stukken te schrijven”, zegt Bellemakers.

Verschil tussen filter- en mediabubbel 

Met algoritmen zorgen sociale media er voor dat we voortdurend hetzelfde nieuws voorbij zien komen. Tegen deze zogeheten ‘filterbubbel’ kunnen nieuwsconsumenten weinig beginnen. “Dat geldt niet voor de mediabubbel, die ontstaat doordat we zelf op zoek gaan naar nieuws dat ons interesseert”, zegt mediawetenschapper Judith Möller. Haar onderzoek relativeert de filterbubbel: “Mensen die sociale media als nieuwsbron gebruiken, hebben daarnaast vaak nog andere bronnen. Maar we leven wel in een mediabubbel. Dat hebben we zelf zo gecreëerd.” Met deze constatering is het startsein gegeven voor de volgende paneldiscussie tussen Möller, Belgisch journalist en reportagemaker Eric Goens en AD-hoofdredacteur Hans Nijenhuis.

“De media zijn elitair”

Goens is het niet met Möller eens en geeft de journalistiek de schuld van de mediabubbel. “De meeste media durven niet tegen hun doelgroep in te gaan. Dat is een van de grootste fouten die ze maken. Ondertussen heeft het publiek geen aansluiting meer met die rare knakkers in de journalistieke bubbel en vormen de media hun eigen elitaire kaste. Het eigen ego is bijna belangrijker geworden dan de boodschap. Kijk maar naar de tsunami aan columnisten die er op dit moment is. We zijn vervreemd van het gewone volk.” Het verbreken van de bubbels is volgens Goens dan ook de verantwoordelijkheid van de journalistiek. Hij noemt het zelfs een prioriteit.

Het AD staat volgens Nijenhuis juist dichtbij 'het gewone volk' door de verschillende lokale edities. De oorzaak van de mediabubbel ligt volgens hem niet alleen bij de journalistiek. “Kijk bijvoorbeeld naar Amsterdam. Wanneer je praat over de Melkweg, denken mensen in Overijssel aan de sterren. Als je het hebt over de pont, denkt niet iedereen automatisch aan het IJ. Amsterdammers beseffen zich dat niet altijd, maar buiten de Randstad wonen veel meer mensen dan daarbinnen.” In deze context doet Nijenhuis de volgende uitspraak: 

“Moslimhaat bij Hans Nijenhuis”

Freelance journalist Malou van Hintum zit in het publiek en twittert al de hele avond uitspraken van het mediacafé. Wanneer zij Nijenhuis’ uitspraak online zet, stromen de woedende tweets binnen. Nijenhuis ziet het gebeuren en betrekt het publiek erbij. “Hij is enorm door het slijk gehaald”, vertelt Van Hintum geschrokken aan het panel. “'Moslimhaat bij Hans Nijenhuis', werd er gezegd. Ik heb zoveel mogelijk mensen uitleg gegeven over de context van de uitspraak en dat die helemaal niet zo bedoeld was. Sommigen begrepen het, maar anderen wilden de context niet horen en kosten wat het kost hun eigen frame behouden.” Het bewijst maar weer dat niet iedereen bereid is om uit zijn of haar bubbel te stappen.
 

3 initiatieven die de mediabubbel doorbrekenDe paneldiscussie werd afgewisseld met drie initiatieven die verschillende bubbels proberen te doorbreken. Geesje van Haren, Leon Horbach en Arno Veenstra spraken voor INJECT, waaromkiesjij.nl en Blendle.“Journalisten mogen creatiever te werk gaan", vindt Geesje van Haren van het initiatief INJECTMet INJECT houdt ze onderzoeksjournalisten bubbelvrij. “Het is geen zoekmachine, maar een suggestiemachine, waardoor journalisten creatiever en efficiënter informatie tot zich kunnen nemen. Daarbij zijn er verschillende manieren waarop je kunt zoeken.” De machine zoekt niet alleen op woorden, maar ook op personen en infographics. Zo krijgen journalisten een breed scala aan informatie vanuit verschillende invalshoeken.  
“Het is eigenlijk chatroulette, maar dan inhoudelijk”, zegt Leon Horbach over zijn initiatief waaromkiesjij.nlVia deze website kun je “politiek speeddaten” met mensen die totaal anders denken dan jij. “Oftewel: laagdrempelig in discussie gaan met je politieke tegenstanders. Op basis van je partijvoorkeur wordt je gekoppeld aan een Nederland met een totaal andere partijkeuze.” Dit heeft tot nu toe vooral enthousiaste reacties en leuke gesprekken opgeleverd.
“We laten de algoritmes samenwerken met de keuzes van de redactie”, zegt Arno Veenstra Van BlendleVolgens Veenstra breekt Blendle met de bubbel. “We schuiven artikelen die totaal niet op elkaar lijken naar voren en maken zo een selectie van must reads. Deze artikelen zijn voor iedereen relevant. Van voetbalfans tot cultuurfanaten.” De must reads worden door de redactie uitgekozen. “Daarbij proberen we het nieuws zelf zo objectief mogelijk te bekijken.”

 

 

Panel + zaal

 

"Als je eruit wil breken, zul je dat zelf moeten doen"

Benmiloud vraagt aan het panel wat mensen kunnen doen om hun mediabubbels te doorbreken.
Nijenhuis: “Probeer je te verdiepen in de ander en nieuwsgierig te blijven. En niet meteen iets af te wijzen als het je niet aanstaat.”
Möller: “We moeten niet te ver uit onze mediabubbel stappen, want dat heeft een averechts effect. Het kan er juist voor zorgen dat je een afkeer krijgt van wat je leest. Daarnaast leren lezers meer van nieuws dat ze leuk en relevant vinden. Wees je bewust van je bubbel, blijf er in om jezelf te informeren en stap er af en toe uit, maar niet te ver.”
Goens: “Als je eruit wil breken, zul je dat zelf moeten doen. Het is een illusie om te denken dat degene die de bubbel bouwt, de bubbel zal doorbreken. Media spelen zoveel mogelijk in op de behoefte van de lezer en zullen er alles aan doen om die sofa zo zacht mogelijk te maken.”

Dit was Mediacafé #9 in een reeks die OneWorld organiseert samen met deBuren, Fonds Pascal Decroos en VVOJ. OneWorld kijkt kritisch naar hoe burgers, bedrijven en politici bijdragen aan een eerlijke en duurzame wereld. Ook de media leveren hier een grote bijdrage aan. In de huidige mediacratie waarin we 24/7 online zijn en voortdurend nieuws, filmpjes en opinie met elkaar delen, bieden traditionele en nieuwe media een moreel kompas in turbulente tijden. Maar in hoeverre is journalistiek nog leidend en niet volgend in de strijd om de nieuwsconsument? Over deze en andere vragen gaan we in gesprek met kopstukken uit de Nederlandse en Vlaamse media. Eerdere mediacafes gingen onder andere over het nieuwe feminisme, de rol van media in tijden van crisis en over white privilege.

Merel de Koning

Merel de Koning is freelance journalist en tekstschrijver. Ze houdt van...

Lees meer van deze auteur >

Reacties