Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

“Het blijft een tegenstelling”, vertelt Olabukunola Williams over Skype. “Nigeria is de reus van Afrika met 195 miljoen inwoners. Een vrouw in mijn land krijgt gemiddeld vijf kinderen. In 2050 zal een op de dertien baby’s wereldwijd in Nigeria geboren zijn. Maar toch kunnen we nauwelijks op een open en eerlijke manier over seks praten!”

Eén miljoen seksvragen

“Seks is hier nog echt een taboe-onderwerp”, vertelt ze. “Nigeriaanse jongeren kunnen moeilijk aan feitelijke informatie komen. Ouders en scholen gaan het gesprek uit de weg.” Omdat zij zag dat ‘culturele en religieuze factoren in Nigeria’ het praten over seks bemoeilijken, beviel haar organisatie Education as a Vaccine (EVA) in 2000 van een hotline, Youth Pulse. Jongeren kunnen die hotline anoniem bellen, appen, sms’en, met hun meest intieme en brandende vragen.

Die hotline is welkom, want voor Nigeria’s superjonge bevolking (meer dan de helft is onder de 25 jaar) staat de deur naar seksuele voorlichting, apotheker en dokter bijna helemaal dicht. Van de vele ongewenste zwangerschappen, vooral onder kwetsbare tieners, eindigt bijna 56 procent in een clandestiene abortus. Gevolg? Nigeria heeft een van de hoogste cijfers van moedersterfte ter wereld.

De hotline van Williams’ organisatie vierde afgelopen zomer haar miljoenste antwoord op een brandende, gevoelige vraag. Volgens haar is het hoog tijd dat Nigeria een op maat gemaakt ‘SRGR-beleid’ voor jonge Nigerianen gaat aanbieden. Dat zijn seksuele en reproductieve gezondheid en rechten. “Iedereen op de wereld heeft het recht om te weten hoe je lekker en veilig kunt vrijen, waar je condooms haalt of een soa-test laat doen, en wanneer en hoeveel kinderen je krijgt.

Olabukunola Williams richtte in 2000 Education as a Vaccine (EVA) op om de toegang van jongeren tot informatie rondom SRGR te vergroten. De hotline is een groot succes. Daarnaast is ze coördinator bij het instituut Nigerian Women in Agricultural Research for Development (NiWARD)

Rits condooms

Ook in de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s) heeft SRGR een sleutelrol gekregen. Vroeger groef je een waterput, of gaf je een hengel. Nu geef je goede voorlichting, een strip pillen of pak condooms om armoede te bestrijden. Nederland ziet zichzelf graag als gidsland op dit gebied: SRGR is een van de speerpunten van het Nederlandse buitenlandbeleid. Als reactie op de anti-abortuswet van Trump kwam onze toenmalige minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, Liliane Ploumen, terug met een linkse hoek en richtte ze SheDecides op, een mondiaal platform dat strijdt voor zelfbeschikking. Afgelopen februari bestond die beweging een jaar en werd bekend dat er internationaal ruim 390 miljoen euro is opgehaald, geld dat vooral naar voorlichting en het verlenen van abortus zal gaan.

De op twee na rijkste man ter wereld, Bill Gates, had met zijn Bill en Melinda Gates Foundation tegen het einde van 2016 al ruim 1,2 miljard dollar geïnvesteerd in family planning. Volgens Gates, en met hem veel ontwikkelingsorganisaties, zijn voorbehoedsmiddelen een goede manier om de snelle bevolkingsgroei in landen als Nigeria te remmen. Want als meisjes en vrouwen een keuze hebben, is bewezen dat zij hun zwangerschap uitstellen, waardoor ze hun tijd kunnen gebruiken voor onderwijs. Hierdoor gaan de geboortecijfers omlaag en verbetert de positie van de vrouw. Ook het aantal afhankelijken daalt, waardoor de economie een boost krijgt, het ‘demografisch dividend’, waar wij in het Westen onze welvaart door kunnen claimen. Driedubbele winst, toch?

29
Beeld door: Bouwe van der Molen

Ook de opwarming van de aarde heeft de bezorgdheid over bevolkingsgroei opgestookt. Stijgende temperaturen, verzuurde zeeën en geërodeerde bodems laten zien dat een eindige planeet onze eindeloze groei niet kan bijbenen. Een groeiende groep feministen, economen, politici, milieuactivisten en demografen pleit daarom hartstochtelijk voor meer anticonceptieprogramma’s voor Afrikaanse landen.

Ton Coenen, directeur van het Nederlandse Rutgers, bevestigt dat: “Bevolkingsgroei is een van de grootste uitdagingen van deze eeuw. Toch zijn we een van de weinige organisaties die de kwestie op de agenda durven te zetten, want het onderwerp is besmet met angst voor gedwongen geboortebeperking. Ook is er angst voor neokoloniale bemoeienis. Maar alle hulp is je ergens mee bemoeien. We blijven bij de feiten: is er een vraag naar wat we doen? Ja: vier op de tien kinderen zijn ongepland. Vrouwen moeten de keuze hebben en die moeten wij praktisch mogelijk maken.”

Volgens Williams moeten we daarbij wel oppassen dat “het gesprek over seks en voortplanting, dat gaat over universele emoties als controle, liefde, schaamte en verlangen, niet te technisch wordt. Dit gaat over meisjes en vrouwen van vlees en bloed, niet over statistieken of percentages.” En anticonceptie brengen in ontwikkelingslanden kan nogal een moreel mijnenveld opleveren. Denise van Dijk, directeur van vrouwencondoombedrijf Female Health Company, bekende onlangs in het vakblad voor ontwikkelingssamenwerking Vice Versa dat ook haar bedrijf fouten heeft gemaakt. ‘Wij zeiden: “Gebruik dit vrouwencondoom als empowerment! Want in jouw dagelijks leven ben je onderworpen aan de man, heb je niets te zeggen, word je constant zwanger en ziek, en heb je geen toekomstperspectief. Dus hier is onze oplossing!” Deze beeldvorming staat in direct contrast met de empowerment waar het product op gebaseerd is, en we zagen dan ook dat het tot terechte irritatie leidde bij vrouwen.’

Malthusiaanse angst

Wat vindt Olabukunola Williams van de toegenomen interesse voor geboortebeperking in landen als Nigeria? “Ja, er is heel veel aandacht voor bevolkingsgroei, van binnen en buiten Nigeria. Op zich goed. Maar als we naar vrouwenrechten kijken vanuit een klimaat- of populatieperspectief, zeg je alleen maar dat bepaalde mensen te veel kinderen hebben. Dat vind ik een hele enge redenering.” De vraag is inderdaad in welke mate wij de klimaatverandering in de schoenen van arme Afrikaanse vrouwen kunnen schuiven: onze voetafdruk is twintig keer zo groot. Arjen Lubach zei het laatst treffend in een interview in de Volkskrant. ‘Ik draag minder bij aan de vervuiling van de aarde dan de extreemste zelfvoorzienende geitenwollen vegan mét kind.’

Volgens Williams schieten westerse politici zichzelf in de voet als ze claimen dat de pil in Afrika migratie kan stoppen, zoals Ulla Tornaes, de Deense minister voor Ontwikkelingszaken, dat zei in 2017: “Die redenering is misselijkmakend, en onjuist. Ik kom de laatste tijd meer van dit soort denkbeelden tegen.” Daarom verdiept Williams zich nu in de manier waarop SRGR volgens haar is gegijzeld in het gesprek over bevolkingsvermindering.

 

nigeria26
Beeld door: Bouwe van der Molen

“Ik ben me aan het inlezen over de manier waarop mensen tot de conclusie komen dat de bevolking moet verminderen. Vrouwenrechtenorganisaties willen zelfbeschikking, waardoor vrouwen minder ongewenste zwangerschappen ondergaan. Maar in de eugenetica (‘rasverbetering’) willen ze van sommige groepen minder mensen, en mensen die Malthusiaanse theorieën aanhangen willen minder arme mensen omdat de voedselproductie door het aantal mensen is overtroffen.” Zo zegt Sir David Attenborough, ’s werelds mooiste stem van natuurdocu’s, onder andere dat ‘er een verschuiving nodig is in het denken over een duurzame toekomst op aarde, waarbij we taboes niet uit de weg moeten gaan. In plaats van te praten over voedselzekerheid, moeten we de feiten onder ogen zien; het is veel makkelijker om 8 miljard in plaats van 10 miljard mensen te voeden.’ Elk voedselprogramma moet volgens hem gezinsplanning als centraal onderdeel hebben.

Williams noemt de stromingen van eugenetica en Malthus zeer controversieel, en ongewenst. “We moeten oppassen dat de belofte van SRGR, namelijk dat het voor minder ongewenste zwangerschappen zorgt, niet gekaapt wordt door dit soort lui. Het is heel belangrijk dat we die verschillende groepen onderscheiden en zorgen dat het rechtenperspectief van de vrouw zelf centraal blijft staan.”

 

In een ondertussen viral filmpje legt de Nigeriaanse pro-life activist Obianuju Ekeocha aan een BBC-presentatrice uit wat zij vindt van westerse overheden en hulporganisaties die over ‘empowerment’ van Afrikaanse vrouwen praten. ‘As je aan de gewone Afrikaanse vrouw vraagt wat ze nodig heeft, zal ze zeggen: eten en een baan. De pil staat misschien op nummer tien van haar lijstje, dat is niet essentieel!’ Ekeocha vindt ‘de internationale kruistocht’ tegen de Afrikaanse vruchtbaarheid pretentieus en respectloos.

Het recht om te kiezen

Onderzoek van het PEW Research Center uit 2003 ondersteunt het beeld dat Ekeocha schetst; daaruit blijkt dat maar liefst 54 procent van de Nigerianen anticonceptie als iets ‘immoreels’ ziet. Alleen Pakistan scoort hoger. Ondertussen is de Nigeriaanse overheid wel positiever tegen anticonceptie gaan aankijken en zie je ook in cijfers terug dat Nigerianen meer voorbehoedsmiddelen zijn gaan gebruiken.

‘Maar moet de vrouw niet een keuze hebben, het is toch haar recht om te kunnen kiezen?’, probeert de presentatrice nog. ‘Wie zijn jullie om te bepalen wat Afrikaanse vrouwen nodig hebben en hoeveel kinderen wij moeten krijgen?’, antwoordt Ekeoche. Op haar website Culture of Life schrijft zij dat vruchtbaarheid een zegen is.

“Volgens de wet mag abortus inderdaad niet”, reageert Williams. “Maar als je kijkt naar de enorme moedersterfte in ons land, waarvan een groot deel ontstaat door onveilige abortussen, vraag ik me af wie je helpt met zo’n standpunt. Geef je de Afrikaanse vrouw het recht om op een veilige manier keuzes te maken? Of ontzeg je haar die keuzes op grond van een moreel argument?”

Williams benadrukt dat SRGR en bevolkingspolitiek twee verschillende dingen zijn. “SRGR gaat over de keuzevrijheid van (jong)volwassenen. Ik wil niet minder Nigeriaanse meisjes, ik wil meer zelfbewuste, tevreden en geëmancipeerde Nigeriaanse meisjes, die zelf over de richting van hun eigen leven beslissen.”

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
Marlies Pilon

Marlies Pilon

Na vijf jaar journalistiek in Oost-Afrika is Marlies Pilon terug in Amsterdam. Als multimedia journalist vangt ze verhalen in woorden en …
Profielpagina

Advertentie

600x500px-Banner-002