Advertentie

Nacht van de VN

Nederlanders zijn broodeters. Bij het ontbijt, de lunch of gewoon als hapje bij de borrel; met z’n allen eten we meer dan een miljard kilo brood per jaar; 60 kilo per persoon. Maar we verspillen ook een heleboel. Per dag worden ruim 400.000 broden weggegooid. Wat kunnen we doen om te voorkomen dat brood in de vuilnisbak belandt?

Hoe groot is de ecologische voetafdruk van brood?

Behoorlijk groot. Milieudefensie schaart brood (en dan met name wit brood) onder de producten met een relatief grote voetafdruk. Door het gebruik van kunstmest bij de graanteelt is de CO2-uitstoot per brood erg hoog; ruim een halve kilo CO2, zeggen onderzoekers aan de Britse Universiteit van Sheffield. De watervoetafdruk van brood is ook niet bepaald laag; volgens Vlaams onderzoek kost één sneetje brood 44 liter water. Daar hebben de honden geen brood van gegeten.

Brood staat al jarenlang in de top drie van meest verspild voedsel. Jaarlijks wordt er in Nederland 127  miljoen kilo brood weggegooid, terwijl het meestal nog gegeten kan worden. Zonde, vindt bakker Jeroen Alink, eigenaar van vier bakkersfilialen in en rondom Enschede. “Er is helemaal niks mis mee als het gisteren is gebakken, maar onze klanten willen dagvers brood. Dus kunnen wij het de volgende dag niet meer verkopen.” Vorig jaar opende hij daarom een speciaal filiaal dat brood van gisteren tegen gereduceerde prijs verkoopt. “Waar ik eerst honderd kratten brood per week weggooide, zijn dat er nu nog maar vijftien.”

Peter van der Wal is algemeen directeur bij een bakkerijketen in Apeldoorn en wilde ook iets tegen broodverspilling doen. “De meeste bakkers willen tot aan het eind van de dag vers brood in de winkel”, zegt Van Der Wal. “Daardoor blijft er elke dag een beetje brood over. Wij hebben elf winkels, dus bij elkaar werden al die beetjes erg veel.” Van Der Wal opende daarom de winkel Yesterday, waar – net als in Enschede – alleen brood van gisteren wordt verkocht. Het scheelt 2000 broden per week.

De filialen doen het goed, volgens de eigenaren. “Met de hoeveelheid klanten die we hebben, kunnen we wel vijfentwintig uur open zijn”, zegt Alink over het filiaal in Enschede.

Tussen de ‘oud’ brood filialen en de traditionele winkels is nauwelijks concurrentie. “Er komt een totaal andere doelgroep op af”, zegt Alink. “Studenten en mensen met minder geld willen het goedkopere brood van gisteren, terwijl klanten in traditionele winkels voor vers brood komen.” Van Der Wal is het met hem eens. “Toch moeten we er voor waken dat het Yesterday-filiaal geen te groot succes wordt, anders concurreert het alsnog met de traditionele winkels.”   

Van beschimmelde boterham tot duurzame brandstof

Aletta en PaulaLinks: Aletta Martens. Rechts: Paula Zwitser.

 

In Rotterdam wordt er zoveel brood op straat gegooid, dat er sprake is van broodoverlast. “Sommige mensen zien brood als iets waardevols en willen het vanuit hun culturele achtergrond teruggeven aan de natuur. Daarom ligt het in parken en wordt het aan dieren gevoerd”, vertelt Aletta Martens, onderzoeker bij BroodNodig, een initiatief dat broodverspilling wil tegen gaan. “Daarnaast is er een andere, minder zichtbare groep die thuis brood in de afvalbak gooit. Ook dat is zonde.”

Dat er zoveel brood op straat ligt, is slecht voor de dieren en heeft bovendien een rattenplaag veroorzaakt. Daarom staan er in Rotterdam ongeveer veertig kliko’s waar mensen hun oude brood in kunnen doen. “Dit brood wordt opgehaald door de gemeente. Vervolgens wordt er compost van gemaakt, die weer naar tuincentra gaat”,  zegt Paula Zwitser, campagneleider bij BroodNodig. Het initiatief slaat goed aan, want de bakken zitten vaak vol. “Dat is mooi, maar liefst zien we dat er helemaal niks verspild wordt. Daarom proberen we mensen aan te sporen zo min mogelijk brood weg te gooien door recepten te delen op onze site, gesprekken in de wijk aan te gaan en op evenementen te staan.” Zwitser raadt mensen die thuis geen brood willen weggooien aan er een Italiaanse broodsalade van te maken. Wie andere recepten heeft met oud brood, kan die opsturen naar BroodNodig.

Samen met de inwoners van Rotterdam brengt BroodNodig in kaart waar het meeste weggegooide brood ligt. Wie brood vindt in zijn straat, kan er een foto van maken en die opsturen naar broodgevonden@broodnodig.co 

Brood gevondenFoto: BroodNodig

Als het brood écht niet meer eetbaar is, kijkt BroodNodig naar de mogelijkheden om het te recyclen. “Dat doen we via die broodbakken, maar ook door middel van de broodvergister”, vertelt Zwitser. De vergister zet oud brood om in biogas, waarmee je gebouwen kunt verwarmen en gaspitten kunt laten branden. Op één brood kun je een uur koken. Martens: “Zo heb ik hier wel eens mijn ontbijtje staan bakken.”

De vergister van BroodNodig is een prototype, waar nog mee geëxperimenteerd wordt. Over ruim een maand komt er een uitgebreidere versie van de vergister in een kinderboerderij te staan. Hierna volgen er misschien meer. De ‘BroodNodige Vergister’ wordt op zaterdag 29 april op het Blue Food Festival onthuld. Op het festival wordt bier geschonken dat van oud brood is gemaakt.

Het initiatief moet eerst goed in Rotterdam opgestart worden, maar uiteindelijk hoopt het team van BroodNodig in meerdere grote steden in Nederland een vergister neer te kunnen zetten. 
 

Hoe werkt de broodvergister?

De broodvergister werkt eigenlijk zoals een dikke darm. Bacteriën zetten een papje van brood en water om in gas. Dat brengt een behoorlijke zwavellucht met zich mee. Gelukkig kunnen de bacteriën niet tegen lucht en is het vat luchtdicht. Je ruikt dus bijna niets.   

BroodvergisterBron: BroodNodig

Maak er iets lekkers van

Toen Manuel Oostveen een bijbaantje in een restaurant had, zag hij hoeveel voedsel er verspild wordt. Daar wilde hij iets aan doen. Dus startte hij samen met Benjamin Namane het initiatief De Tweede Jeugd, waar voedsel dat anders zou worden weggegooid, een tweede kans krijgt. Omdat brood een van de meest verspilde producten is, ligt de focus van De Tweede Jeugd nu daar. Elke ochtend rijden Namane en Oostveen een rondje langs de bakkerijen van een keten waarmee zij samenwerken, om het overgebleven brood op te halen. Dit zijn soms wel vijftig broden per dag. “Vijf procent van het brood van bakkers wordt niet verkocht”, concludeert Oostveen uit eigen onderzoek. “In totaal zijn dat ongeveer 100.000 tot 130.000 broden in heel Nederland. Daar kun je Zwolle mee voeden.” Wat de consument thuis zelf weggooit, is daar nog niet eens bij opgeteld.

Het brood dat Oostveen en Namane ophalen, wordt voor een lagere prijs verkocht in de onlangs geopende broodoutlet (in de vorm van een pipowagen) op het Mercatorplein in Amsterdam. De bakkers krijgen een klein deel van de winst. Mensen uit de omgeving reageren over het algemeen enthousiast op het initiatief. “Maar het is niet de bedoeling dat het brood van gisteren populairder wordt dan het verse brood van vandaag. Het kan daarom niet op grote schaal verkocht worden, anders worden we een directe concurrent en willen de bakkers hun oude brood niet meer afstaan.”

De Tweede Jeugd MercatorpleinFoto: De Tweede Jeugd

 

Voor mensen die zelf minder brood willen weggooien heeft Oostveen een belangrijke tip: “maak er gewoon iets lekkers van.” Dat doet hij zelf namelijk ook, want naast overgebleven brood verkoopt De Tweede Jeugd ook producten die van oud brood zijn gemaakt. Bread and Butter (broodpudding), croutons, ‘broliebollen’ en tosti’s zijn goede voorbeelden. De producten maken ze zelf. “In de toekomst willen we graag een winkel openen waar ons hele scala aan broodexperimenten een plaats krijgt. Door waarde toe te voegen aan het oude brood en er iets nieuws van te maken, willen we de berg brood verkleinen die nu wordt verspild.” 

afgelopen vrijdag opende De Tweede Jeugd een tweede tostibar in Amsterdam.   

Manuel OostveenManuel Oostveen bakt tosti's op het Mercatorplein

Foto header: flickr

IMG_3734

Merel de Koning

Merel de Koning is freelance journalist en tekstschrijver. Het liefst schrijft ze over feminisme, diversiteit en duurzaamheid.
Profielpagina

Advertentie

WeDo2030