'Doodstraf is geen stap terug'

07-11-2006
Door: Gertie Schouten
Bron: Trouw

Uitdagend en de rechter beledigingen toeroepend, hoorde Saddam Hoessein zondag zijn doodvonnis aan in de rechtszaak over de moord op 148 mannen en jongens in de plaats Doedjail.

Zijn gedrag was niet meer verrassend. Het proces tegen de Iraakse oud-dictator heeft nooit die serene sfeer en weloverwogenheid uitgestraald die hoort bij de rechtspraak. De zaak werd getekend door onrust.

Saddam droeg daar sterk aan bij met zijn tirades, waarvoor hij herhaaldelijk uit de rechtszaal werd verwijderd. Afgelopen zomer ging hij ook nog eens in hongerstaking.

Politieke druk

Maar er waren ook andere incidenten. Niet minder dan drie van Saddams advocaten werden in de loop van zijn proces vermoord. De eerste rechter nam ontslag omdat hij de politieke druk om Saddam harder aan te pakken beu was. Zijn beoogd opvolger werd als oud-lid van Saddams Baathpartij politiek besmet geacht en afgekeurd. Onder nummer drie, rechter Raouf Abdulrahman die zondag het vonnis uitsprak, voelde de verdediging zich weer tekortgedaan en liep regelmatig de zaal uit. 'Een karikatuur van rechtvaardigheid' noemde één van Saddams advocaten, de Amerikaan Ramsey Clark, het proces zondag in een memorandum - waarop hij uit de zaal werd verwijderd.

Was de rechtszaak tumultueus, ook de oprichting van het Irak-tribunaal was al omgeven door conflict. In brede kring was er twijfel of Irak na decennia van schrikbewind wel in staat zou zijn om een degelijk hof, met objectieve en kundige rechters, op poten te zetten. Mensenrechtenorganisaties pleitten voor bemoeienis van buitenlandse juristen, zoals was gebeurd bij VN-rechtbanken als het Joegoslavië-tribunaal of het Speciale hof voor Sierra Leone. Maar het Iraakse tribunaal kwam er toch, onder het goedkeurend oog en met adviseurs van de Verenigde Staten.

Geen schijnproces

De doodstraf voor Saddam: het is het vonnis van een omstreden hof in een rechtszaak die wordt bekritiseerd vanwege de invloed van de politiek. En de hoop dat de uitspraak de strijdende voor- en tegenstanders van de oud-dictator dichterbij elkaar zal brengen is allang gevlogen.

Maar toch, in de aanpak van misdadige oud-politici was dit zo slecht nog niet, reageren veel juristen op de uitspraak. "Saddam heeft een echte rechtszaak gekregen. Hij is niet meteen doodgeschoten en heeft ook niet, zoals de Roemeense ex-dictator Ceaucescu, een schijnproces van een halfuur gekregen", zegt Olivier Ribbelink van het Haagse Asser-instituut voor Internationaal Recht.

Het is bovendien een sterk punt dat het proces in Irak, volgens Iraaks recht en voor Iraakse rechters is gevoerd, vindt Ribbelink. "Dat was in de jaren negentig niet mogelijk met het VN-tribunaal voor Joegoslavië, waar een binnenlandse oorlog woedde, en het tribunaal voor Rwanda, waar een genocide was gepleegd. Maar ook het proces tegen de Liberiaanse oud-president Charles Taylor, die bij het Speciale Hof voor Sierra Leone is aangeklaagd, zal komend jaar worden gevoerd in Den Haag. Saddam staat terecht in eigen land. Dat is belangrijk omdat zo niet makkelijk de indruk zal ontstaan dat zijn proces van buitenaf, door de Amerikanen, is geregisseerd."

Ribbelink deelt de kritiek op de rechtsgang niet. "Ik heb de indruk dat het redelijk correct is verlopen. De vervanging van rechters komt overal voor, ook in Nederland. Vergeet niet dat deze rechtszaak onder een vergrootglas ligt."

Hoewel mensenrechtenorganisaties veel kritischer zijn - Human Rights Watch spreekt van een "gemiste kans om de feiten boven tafel te krijgen en de slachtoffers recht te doen" - reageren meer juristen mild. Getuigen en overlevenden van 'Doedjail' hebben immers hun verhaal kunnen doen en de aanklagers hebben aangetoond dat Saddam de uiteindelijk verantwoordelijke was.

Lees verder bij Trouw


Dit artikel is ten dele -met toestemming- overgenomen van Trouw

Reacties