De regering van Somalië is bijna thuis

25-02-2005
Door: OneWorld Redactie
Bron: OneWorld

1. Hoe functioneert een land zo lang zonder regering?

Bij gebrek aan bestuur en overheid moeten de Somaliërs zelf maar zien hoe ze aan schoon drinkwater, medische zorg en een dak boven hun hoofd komen. Volgens UNICEF heeft 73 procent van de bevolking toegang tot gezondheidszorg en wordt slechts 2 procent van het totale aantal geboortes begeleid door medisch geschoold personeel. Dokters zijn vaak te duur.

Naar schatting 17 procent van de kinderen in de basisschoolleeftijd gaat daadwerkelijk naar een school. Vele scholen, maar ook universiteiten en overheidsgebouwen staan te verpauperen en bieden in het beste geval de bijna een miljoen naar de stad getrokken ontheemden een dak van plastic en golfplaat boven het hoofd.

Somalië kent een 'vrije' markt. De enige belasting, waarmee ondernemers te maken hebben, is een 'veiligheidsbelasting'; het omkopen van soldaten. Dat maakt producten vaak goedkoper dan bijvoorbeeld in buurland Kenia. Telecommunicatie bloeit, maar de beste markt is die van wapens, het onmisbare 'papier' om hogerop te komen. Het geweld heeft echter de prijzen van voedsel en elementaire levensmiddelen fors opgedreven.

Ook in de hoofdstad maken diverse clans de dienst uit en zijn sommige delen te gevaarlijk om te bezoeken.

2. Is er dan geen enkele vorm van law and order?

In sommige gebieden hebben clans de sharia (islamitische wetgeving) ingevoerd, waardoor de anarchie enigszins is verminderd. Omdat de sharia onder meer straffen als amputaties en steniging voorschrijft, lopen mensenrechtenorganisaties hiertegen te hoop. Vrouwen worden op maatschappelijk gebied achtergesteld en mishandeling en besnijdenis komt veel voor.

kaart Somalie3. Hoe heeft het zover kunnen komen?

Wat is er de afgelopen 15 jaar allemaal gebeurd in Somalië? De republiek Somalië, die ontstaat doordat het voormalige Britse protectoraat Somaliland en de Italiaanse kolonie Somaliland worden samengevoegd, wordt in 1960 onafhankelijk. Na 1969 maakt de aan de macht gekomen Mohamed Said Barre van het land een socialistische republiek met een centrale gezagsstructuur.

In de jaren tachtig groeit het verzet tegen Barre, vooral vanuit het noorden waar de Somali Nationale Beweging (SNM) ontstaat. In 1991 slaat Barre op de vlucht. De clans die dit hebben bewerkstelligd, zijn erg wantrouwig ten opzichte van elkaar en raken geregeld in oorlog.

De SNM roept in hetzelfde jaar in het noorden eenzijdig de onafhankelijkheid uit van de Republiek Somaliland. Hoewel deze staat internationaal niet officieel wordt erkend, toont Somaliland met zijn 3,5 miljoen inwoners zich een stabiel land.

4. Hoe heeft de internationale gemeenschap zich al die tijd opgesteld?

Na de val van Barre, vervalt het land in geweld en chaos. In januari 1992 stelt de VN een wapenembargo in. Rivaliserende clans hebben het land dan al onderling verdeeld. De oorlog heeft veel vruchtbare landbouwgrond verwoest. In 1993 breekt er hongersnood uit.

De internationale VN-operatie Restore Hope moet de ergste nood lenigen. Maar de buitenlandse hulp wordt niet overal verwelkomd. Zo laat generaal Aideed de burgeroorlog even voor wat ie is om zich op de VN en VS te richten. Nadat 18 gelynchte Amerikaanse soldaten door de straten van de hoofdstad Mogadishu werden gesleurd, trekken de VS zich terug. Ook de VN beëindigen hun missie. Veel hulpverleners verlaten het land, mede als gevolg van continue dreiging van ontvoeringen. Somalië krijgt wel veel voedselhulp.

Somalië heeft al lange tijd de verdenking op zich dat het islamitische terroristen een veilige plek biedt. De nieuwe president Yusuf heeft al snel publiekelijk de steun uitgesproken voor de Amerikaanse war on terror.

5. Waarom is het uiteindelijk toch gelukt een regering te vormen?

Pogingen om in 2000 een overgangsregering in het leven te roepen, lopen na drie jaar op niets uit omdat de tegenstellingen tussen de clans nog immer onoverbrugbaar blijken. Maar westerse donorlanden en ook de buurlanden van Somalië blijven druk uitoefenen om tot een politieke oplossing voor de anarchie te komen.

Na twee jaar onderhandelen komt het er in 2004 in Kenia toch nog van. In augustus wordt een parlement samengesteld en in oktober kiest dat parlement -nog steeds in Kenia- een nieuwe president: Abdullahi Yusuf Ahmed. Yusuf, afkomstig uit een noordelijke clan, heeft geen banden met de rivaliserende clans in de hoofdstad, maar heeft om te slagen de belangrijksten onder hen wel een post in zijn regering gegeven. De krijgsheren hebben in ruil daarvoor beloofd hun milities te ontwapenen, maar daarvan is nog nauwelijks sprake. De regering durft daarom nog niet haar intrek in Mogadishu te nemen.

6. Hoe denkt Yusuf rust en orde in Somalië terug te brengen?

De president is vooral bezig om er voor te zorgen dat de regering efficiënt en vooral veilig kan functioneren in de hoofdstad, waar de verschillende milities nu nog de lakens uitdelen. Wijken waarin regeringsgebouwen en ambassades komen, moeten onder controle van een regeringsleger komen. Yusuf wil ook de belangrijkste uitvalswegen en de vijf omliggende vliegvelden (voor elke militie één) onder controle krijgen.

De president heeft daarom de Afrikaanse Unie om een vredesmacht gevraagd van zo'n twintigduizend man om de vele milities te ontwapenen en zijn regering te beveiligen.

Omdat ook soldaten van de buurlanden Ethiopië, Kenia en Djibouti, daarvan deel zullen uitmaken, leidde dit verzoek in februari tot dagelijkse demonstraties en een bomaanslag in Mogadishu. 'Het is een dom verzoek. De aanwezigheid van buitenlandse troepen zal alle Somaliërs juist tegen hen verenigen', zei een gezaghebbende krijgsheer tegen de BBC, vlak voordat hij tot vice-premier werd benoemd.

Ontwapening en demobilisatie van de ongeveer 60.000 leden van de diverse milities, is een andere opgave. Yusuf wil een nieuw leger samenstellen uit de nieuw te werven politiemacht en voormalige soldaten, mits die in goede conditie zijn.


7 Wat staat hem verder nog te wachten?

Somaliërs betalen inmiddels met drie soorten lokaal geld, maar de dollar is de rekenmunt. Met hulp van de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) wil de nieuwe regering met een nieuwe munteenheid de economie beter reguleren.

Tenslotte moet Yusuf een oplossing vinden voor de regionale staat Puntland, die sinds 1998 zelfbestuur voert. Ook ziet hij zich geconfronteerd met een aanhoudende lobby van Somaliland om internationaal erkend te worden als soevereine staat.


8 Maakt Yusuf een beetje kans?

Al heeft de president de belangrijkste krijgsheren een stukje van de macht gegeven, van verzoening tussen de verschillende clans is nog geen sprake. 'Je hebt leiders die onder druk zijn gezet om ten koste van alles een regering te vormen,' stelde krijgsheer Hussein Aideed onlangs tegenover de BBC. Volgens hem is een van de redenen waarom Yusuf tot president is gekozen, zijn oude leeftijd (70) en slechte gezondheid.

Sommige Somaliërs vrezen dat het schip met de 15 kapiteins snel kapseist en nieuwe gevechten tussen de clans zullen uitbreken. 

De nieuwe regering heeft mee dat de belangrijkste ondernemers het vredesproces steunen. Ook de eventuele terugkeer van de vele hoogopgeleiden onder de een tot drie miljoen gevluchte Somaliërs, kan een steuntje in de rug zijn. 

Reacties