De ‘one-man show’ van Paul Kagame in Rwanda duurt al 23 jaar

04-08-2017 Bron: OneWorld
Foto: WikiMedia
Rwanda, het Oost-Afrikaanse land waar plastic zakjes verboden zijn en de economie 6 procent groeit per jaar, wordt internationaal toegejuicht. Van de presidentsverkiezingen vandaag is de uitslag eigenlijk al bekend. Een politieke analyse door Kiza Magendane.
Actueel – 

De Rwandese presidentsverkiezingen hebben een binnen- en een buitenkant. De buitenkant is de immense populariteit van de zittende president Paul Kagame. Maar liefst 1929 van de in totaal 1930  stemmen van zijn Rwandan Patriotic Front (RPF) gingen afgelopen juni naar hem als hun presidentskandidaat. Eén stem was ongeldig, waarschijnlijk die van Kagame zelf. In de afgelopen maanden kwamen duizenden mensen bijeen, zingend en dansen voor de RPF-leider. De straten kleurden RPF’s rood, wit en blauw.

Al 23 jaar 'one-man show' 

Kagame is nu officieel 17 jaar de leider van Rwanda. In het jaar 2000 werd hij door het parlement aangesteld. De verkiezingen in 2003 en 2010 won hij vervolgens met respectievelijk 95 en 93 procent van stemmen. Sommige analisten stellen dat hij de facto sinds 1994 regeert, toen hij kort na de brute genocide minister van Defensie en vice-president van het land werd. Hij was nog maar 36 jaar oud. Nu, op de leeftijd van 59 jaar, wordt wel eens gesproken over ‘one-man show’. “Ik kan mij niet voorstellen om een andere president te hebben”, vertelde de 46-jarige Esperance Nyirabyabuze aan de Britse krant The Guardian. Zij had twee uur per boot en te voet gereisd om een politieke rally van de populaire Rwandese leider bij te wonen.

De 'grote man' zelf heeft al bevestigd dat de uitslag al vaststaat: Kagame wordt de absolute winnaar

De ‘grote man’ zelf heeft, net als de meeste Rwanda-watchers, bevestigd dat de uitslag van de verkiezingen van vandaag al vaststaat. Kagame wordt de absolute winnaar. “Ze noemen het inderdaad ‘verkiezingen’. Comedy heeft wederom grenzen verlegd”, stelt André via de telefoon. Hij is een Nederlandse ondernemer van Rwandese komaf, woonachtig te Rotterdam. De naam André is gefingeerd, zijn echte naam is bij de redactie bekend. Net als twee andere tegenstanders van Kagame wil hij niet met naam en toenaam in dit artikel. Dat heeft consequenties voor zijn onderneming in het grote merengebied, zegt hij.

Harteloze, autoritaire leider

Het verhaal van André vertegenwoordigt de binnenkant van de Rwandese presidentsverkiezingen. Het is het verhaal van mensenrechtenorganisaties als Human Right Watch (HRW) en Kagames politieke tegenstanders in de diaspora. Ze beschouwen de Rwandese president als een harteloze, autoritaire leider die zijn politieke tegenstanders vermoordt en de vrijheid van meningsuiting aan de banden legt. Op de index van Freedom House wordt het land als ‘niet vrij’ gecategoriseerd. André stelt dat verkiezing een afleidingsmanoeuvre is en dat het al lang besloten is dat Kagame de president blijft.

Dat Kagame zich voor een derde zevenjarige termijn mocht kandideren, werd mogelijk gemaakt door een referendum uit 2015. Maar liefst 98 procent van de stemmers stemde voor de wijziging en steunde daarmee zijn derde kandidatuur. De uitslag van hetzelfde referendum geeft hem het recht om na 2024 nog 10 jaar aan de macht te blijven. Dan zullen de kinderen die in 1994 zijn geboren, 40 jaar oud zijn. Dat de RPF-leider zo geruisloos aan de grondwet kon sleutelen om zo lang aan de macht te blijven, is uniek. Het is een contrast met buurlanden, Burundi, DR Congo en Congo Brazzaville waar het volk de straat opging om zich tegen dit soort constructies en tegen hun leiders te verzetten.

rwanda protest kagame
Een groepje Rwandezen protesteert tegen Kagame bij het Witte Huis in Washington. Foto: Flickr/Elvert Barnes

Volgens critici kan Kagame zo lang aan de macht blijven, doordat hij er simpelweg in slaagt serieuze oppositie de kop in te drukken. HRW en Amnesty International stellen dat Kagames regering via intimidatie en aanvallen angst zaait onder politieke tegenstanders, onafhankelijke media en mensenrechtenverdedigers. Neem het geval van oppositieleider Victoire Ingabire. Zij woonde in Nederland, maar ging in 2010 terug naar Rwanda om Kagame uit te dagen. Ze kreeg haar verzoek tot deelname aan de verkiezingen niet gehonoreerd. Uiteindelijk belandde ze in de gevangenis. In 2017 werden drie kandidaten gediskwalificeerd. Een daarvan, en enige vrouw, was Diane Shima Rwigara. De 35-jarige mensenrechtenactiviste wilde zich inzetten voor ‘de vrijheid van meningsuiting’ en ‘de cultuur van angst’ bestrijden.

Persona non grata

Om die cultuur van angst en het gebrek aan serieuze oppositie in het land uit te leggen, vertelt André het verhaal van een kennis van hem die een boek vanuit Europa naar Rwanda heeft gesmokkeld. Het boek ‘Ces tueurs tutsi au coeur de la tragédie congolaise’ van de Kameroense journalist Charles Onana vertelt hoe Kagames regime, gesteund door de internationale gemeenschap, de genocide van 1994 als vrijbrief gebruikt om misdaden te plegen in het buurland Congo. Onana is persona non grata in Rwanda.

Aangekomen in Kigali kon Andrés kennis het boek pas overhandigen nadat de deur en alle ramen dicht waren gedaan. Vervolgens ging men naar de badkamer en werd de deur op slot gedaan. Toen pas werd Onana’s kritische boek overhandigd. “Dat is het niveau van angst waarin mensen leven”, vertelt André. “Mensen zijn te bang om oppositie te voeren. Voor echte oppositie moet je bij de diaspora zijn, de Rwandezen die in Europa wonen. Dat weet Kagame heel goed, en daarom investeert hij heel veel in de banden met de diaspora, zoals de Rwanda Day.”

David tegen Goliath

Frank Habineza (Democratic Green Party) en Philippe Mpayimana (onafhankelijk) zijn de enige twee overgebleven officiële tegenstanders. Zij zijn de Davids die een gevecht aangaan met Kagame, de onoverwinnelijke Goliath. Op 3 juni van dit jaar liet de grootse oppositiepartij, de Social Democratic Party (PSD), weten dat ze geen eigen kandidaat hebben. De sociaal-democraten gaven aan achter Kagame te staan. Een dag later lieten de liberalen (Liberal Party) hetzelfde weten. Analisten speculeerden over wat de rol van de Rwandese oppositie nog inhoudt wanneer zij geen serieuze tegenstander weet te leveren.

Het laat in iedere geval de grote macht van Kagame en zijn RPF zien. Naast het sociale kapitaal van veel vrijwilligers die in Kagames visie voor een economisch bloeiend Rwanda geloven, beschikt de RPF ook over miljoenen aan financiële kapitaal. RPF heeft bedrijven in handen, van financiële dienstverlening tot veehouderij, die door middel van slimme investeringen een financieel imperium in Rwanda hebben opgebouwd. Via deze bedrijven heeft RPF een grote deel van het Rwandese zakenleven onder controle, zowel in binnen- als buitenland.  

RPF heeft met een aantal bedrijven een groot deel van het Rwandese zakenleven onder controle

RPF’s overdominantie roept de vraag op over wat er gaat gebeuren wanneer Kagame’s one-man show ooit ten einde komt. Ontstaat er een machtsvacuüm waardoor het land naar het model van Khaddafi’s Libië uiteenvalt? Of is Rwanda in staat om via de RPF een sterk regime te bouwen dat de visie en droom van Kagame van een post-etnisch Rwanda voort kan zetten? We kunnen alvast voorspellen dat de uitslag van de verkiezingen vandaag laat zien dat in ieder geval de Rwandezen in Rwanda overtuigend achter Kagame staan.

De one-man show kan de komende 7 jaar doorgaan, misschien zelfs tot 2034. Gesteund door de stembus. 

Kiza Magendane

Kiza Magendane (1992) is student politicologie. Blogger en schrijver. Hij...

Lees meer van deze auteur >

Reacties