De olifantshuid van de Birmese junta

21-10-2004
Door: OneWorld Redactie
Bron: OneWorld

Maandag, een dag nadat in India een driedaagse conferentie over het herstel van de democratie in Birma werd afgerond, meldden Birmese dissidenten dat premier Khin Nyunt en enkele van zijn ministers onder huisarrest waren geplaatst.
Aangezien Khin Nyunt vorig jaar nog een stappenplan voor democratische hervormingen in zijn land had aangekondigd, lijkt de junta met zijn afzetting de internationale gemeenschap te provoceren. En met name de Europese Unie die kort na de ASEM-bijeenkomst van de EU en Aziatische landen begin oktober in Vietnam, de sancties tegen Birma verscherpte omdat democratische hervormingen uitblijven.

Leeghoofd
Maar Peter Ras, coördinator van het Burma Centrum, denkt niet dat we het zo ver moeten zoeken. 'Generaal Than Shwe is een ongeschoold leeghoofd die veel voor de televisie zit en nauwelijks benul heeft van wat er in de wereld gebeurd. Die weet waarschijnlijk niet eens van het bestaan van die Birma-conferentie in India af.'
De belangrijkste reden om de derde man van het regime opzij te schuiven, is volgens hem een zakelijk conflict. Veel hoge militairen hebben belangen in de illegale handel van onder meer heroïne en tropisch hardhout. Daarbij willen ze elkaar nogal eens in de weg zitten. Volgens Thaise bronnen zou Birma beschuldigingen van corruptie voor de arrestatie van Khin Nyunt hebben aangevoerd.

Birma Than ShweThan Shwe wil waarschijnlijk ook zijn eigen machtspositie versterken. De 71-jarige generaal is inmiddels de pensioengerechtigde leeftijd gepasseerd, maar heeft nog geen plannen om thuis de planten te gaan verzorgen. De achterdochtige generaal die regelmatig astrologen consulteert, vreest voor zijn eigen veiligheid als hij stopt en probeert de macht zoveel mogelijk naar zich toe te trekken. De vervanging van de minister van Buitenlandse Zaken in september door een stroman, wijst in die richting.

De gedachte dat door de coup een politiek hervormingsproces in de ijskast is gezet, verraadt volgens Birma-kenner Peter Ras een te optimistische kijk op het beleid van de afgezette Khin Nyunt. 'Dat democratische stappenplan van hem was een farce', sneert hij. 'De premier was hooguit van plan wat cosmetische veranderingen door te voeren om buitenlandse investeringen aan te trekken. Khin Nyunt is echt geen lieverdje. Hij is jarenlang hoofd van de geheime dienst geweest en verantwoordelijk voor duizenden martelingen.'

Desalniettemin verdwijnt er met de premier wel een pragmaticus van het toneel. Khin Nyunt was tenminste nog bereid om te praten over bijvoorbeeld de vrijlating van oppositieleidster en Nobelprijswinnares Aung San Suu Kyi die nog steeds onder huisarrest staat. Than Shwe heeft zich op dat punt onvermurwbaar getoond. De nieuwe premier Soe Win is zijn vertrouweling en wordt niet geacht van de harde lijn af te wijken. 

birma kaartje4

Verlegenheid
Al is het dan niet opzettelijk, de machtswisseling heeft de internationale gemeenschap maar nog meer de Aziatische buurlanden in verlegenheid gebracht. De olifantshuid van de militaire junta is dikker dan gedacht.

De militairen hebben al sinds 1962 de macht in Birma. Sinds zij in 1988 duizenden mensen die voor democratische hervormingen demonstreerden, vermoorden en de uitslag van de verkiezingen uit 1990 naast zich neerlegden, is het land de paria binnen de internationale gemeenschap geworden. Schendingen van de mensenrechten door het regime, zoals gedwongen volksverhuizingen en dwangarbeid, worden geregeld scherp veroordeeld door de mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties.

De meeste Westerse donoren hebben de hulp aan het arme Birma stopgezet. Ook Japan, tot voor kort de belangrijkste donor in Birma, heeft sinds de arrestatie van Aung San Suu Kyi op 30 mei 2003 bij wijze van sanctie verdere ontwikkelingshulp opgeschort.
De Verenigde Staten kondigden bovendien in 1997 een investeringsboycot af. In juni 2003 volgde een Amerikaanse importverbod voor Birmese producten. Tegelijkertijd bevroren de Amerikanen de rekeningen van de junta en blokkeerden zij hun visa. Inmiddels hebben ook steeds meer bedrijven zich teruggetrokken uit Birma. Onder invloed van activisten en de Britse overheid, sloot het bedrijf British American Tobacco vorig jaar haar vestiging in Birma. Het Nederlandse offshorebedrijf IHC Caland heeft onder druk van activisten toegezegd dat het geen nieuwe overeenkomsten zal afsluiten als het huidige contract met de Birmese regering afloopt.

Birma actie tegen Austrian Airlines45%

[Actie tegen Austiran Airlines. Foto: Burma Centrum]


 

 

 

 

 

 

 

Economische belangen
Deze zomer verhardde bovendien de taal van de Europese Unie. De Europese landen hadden weliswaar al hun ontwikkelingshulp stopgezet, maar verdere sancties waren uitgebleven. Zo weigerde de EU aanvankelijk om naar de bijeenkomst met Aziatische leiders (ASEM) te gaan omdat Birma ook aanwezig zou zijn. Alleen als het land oppositieleidster Aung San Suu Kyi vrij zou laten en democratische hervormingen zou doorvoeren wilden de Europeanen komen opdagen. Zo niet dan zouden er zware economische sancties worden afgekondigd.

Birma en ook de Aziatische landen gaven geen krimp. Aangezien de economische belangen in Azië zwaar wegen, reisde de EU-delegatie toch af. Naar verluidt omdat de Franse president Chirac had gedreigd dat zijn land anders alleen zou gaan. Het Franse oliebedrijf Total heeft miljoenenbelangen in Birma. Bovendien was Chirac aan een charmeoffensief ten aanzien van China, Birma's grote buur, begonnen. In de slotverklaring van de bijeenkomst werd uiteindelijk met geen woord over Aung San Suu Kyi gerept.

Twee dagen na de ontmoeting met een Birmese regeringsdelegatie, kwam de EU alsnog met sancties op de proppen. Die komen erop neer dat Europese bedrijven voortaan geen financiële steun meer mogen geven aan Birmese staatsbedrijven.

Maar een exacte en sluitende formulering is nog uitgebleven. In enge zin kan het betekenen dat bedrijven zoals het Franse Total geen zaken met Birma mogen doen. Maar even goed kan de interpretatie worden dat Europese bedrijven niet rechtstreeks geld mogen stoppen in Birmese bedrijven. Er zijn waarschijnlijk niet veel bedrijven te vinden die dat doen. Opmerkelijk was dat Chirac publiekelijk de hoop uitsprak dat Totals activiteiten niet gehinderd zouden worden.

Hemd
De organisatie van Zuidoost-Aziatische landen, de Asean, voelt zich in haar hemd gezet. De landen hadden het vooraf aan de ASEM-top in het geschil met de EU opgenomen voor Birma en de Europeanen beloofd dat zij bij de militaire regering aan zouden dringen op hervormingen. Saillant is bovendien dat Birma gastheer is van de eerstvolgende Asean in 2006.

De Maleisische premier Badawi zei in een reactie op de coup dat hij hoopt dat het stappenplan voor democratische hervorming niet van tafel verdwijnt. Volgens de BBC wordt in de Zuidoost-Aziatische publieke opinie de roep luider om enerzijds Birma uit de Asean te zetten en anderzijds de mogelijkheid van ingrijpen in de Birmese politiek bespreekbaar te maken.

Stabiliteit
Ook al lijkt de junta niet onder de indruk van alle buitenlandse commotie, toch denkt ook Peter Ras van het Burmacentrum dat druk van buurlanden uiteindelijk een scheurtje in de olifantshuid kan veroorzaken. 'Als China druk uitoefent, zal dat best indruk maken in de Birmese hoofdstad Rangoon', zegt Ras. 'Hoewel China nou niet bepaald een voorvechter is van mensenrechten, hechten ze wel aan stabiliteit in de regio.'
Birma verstoort die rust in de grensgebieden met de drugshandel, smokkel en de aanwezigheid van vele vluchtelingen die een veilig heenkomen zoeken. Er zijn signalen dat ook de andere buurlanden Thailand, Laos en India dit zat zijn en hun doorgaans vriendelijke toon richting Birma zullen verharden.

'Het is dan ook van het grootste belang dat Birma een onderwerp wordt in de VN-Veiligheidsraad', vindt Ras. 'Daar zit China immers ook in.' Economische sancties zijn volgens hem pas effectief als ze gericht zijn op de belangrijkste inkomstenbronnen van de militairen zoals gas en tropisch hardhout. Tenslotte biedt het voorzitterschap van de Asean in 2006 de mogelijkheid voor boycotacties.

Te verliezen
Er zijn ook Birma-watchers die het voor mogelijk houden dat de junta aan de eigen machtsstrijd ten onder gaat. 'Onderofficieren worden vaker vervangen, maar de afzetting van de premier is nieuw en getuigt van de meedogenloosheid van de machthebbers', zei Aung Zaw, een Birmese journalist in ballingschap tegen nieuwsagentschap IPS. Volgens Zaw is Khin Nyunt een man met weinig invloed in het leger maar wel veel aanhang onder de inlichtingendiensten. Ook Debbie Stothard van het Asean Network on Birma, gelooft niet dat Than Shwe niets te duchten heeft. 'Er zijn veel mensen die veel te verliezen hebben nu Khin Nyunt is gearresteerd.'

Lees ook EU-beleid Burma blijkt fopspeen

Burma Centrum Nederland
Site over Aung San Suu Kyi
Artikel Minister Bot van Buitenlandse Zaken over EU-Azië

Reacties