De longen van de planeet zijn niet voor iedereen heilig

11-08-2005
Door: OneWorld Redactie
Bron: OneWorld

We weten niet beter dan dat bomen een broeikasgas als CO2 opnemen en zuurstof vrijgeven. De 'longen van onze planeet' worden ze daarom genoemd. Bomen houden bovendien voedingsstoffen en bodemmateriaal vast zodat rivieren en stuwmeren niet snel dichtslibben en water kunnen blijven leveren. 

Wat dat laatste betreft; niets is minder waar, als we het opinieweekblad The Economist moeten geloven. Het blad verwijst naar onderzoeken van onder meer het Britse Centre for Land Use and Water Resources Research (CLUWRR) van de Universiteit van Newcastle en van de Britse regeringsinstelling voor ontwikkelingssamenwerking. Uit deze onderzoeken zou blijken dat bomen niet voedingsstoffen, sediment en water vasthouden, maar juist water en nutriënten aan de bodem onttrekken. 

Watertekorten zijn een wereldwijd probleem. De onderzoekers geven regeringen argumenten in handen om bomen te kappen teneinde de watervoorziening te verhogen. In Zuid-Afrika volgt de overheid bosbouwbedrijven met argusogen omdat aangeplante bossen met exotische soorten meer water kosten dan het typische Zuid-Afrikaanse fynbos grasland.

Kappen

'Bomen kappen omdat ze te veel water opnemen, is veel te kort door de bocht,' reageert dr. Sampurno Bruijnzeel. Hij is als universitair hoofddocent ecohydrologie verbonden aan de Vrije Universiteit. Bruijnzeel stoort zich aan het gemak waarmee bomen 'opzij worden geschoven'. 'Het CLUWRR heeft in dit verband nauwelijks eigen onderzoek verricht. Ze baseren zich op incomplete literatuur.' 

De algemene gedachte is vaak dat bomen water als een spons vasthouden. 'Maar dat is niet zo', nuanceert Bruijnzeel. 'Bomen gebruiken inderdaad veel water omdat hun wortels dieper reiken, maar ze beschermen de grond ook en maken die grond juist geschikter om regenwater te absorberen.'

Erosie

Bruijnzeel: 'Het gevaar van ontbossing is dat de bodem langzaamaan slechter van kwaliteit wordt. De regen slaat vervolgens direct neer op de onbeschermde grond. De grond slaat dicht en kan  dan minder water opnemen. In de natte tijd ontstaat dan erosie en neemt de regen allerlei sediment mee de rivier in waardoor de bedding opgehoogd raakt en de rivier sneller overstroomt. Dat zie je vaak in China de laatste jaren in gebieden die aan sterke erosie onderhevig zijn. Bovendien daalt het peil van het grondwater, omdat die door de dichte grond niet wordt aangevuld. In droge tijd krijg je dan de problematische situatie waarbij je minder water hebt dan onder de oorspronkelijke beboste omstandigheden.'

Nevelwouden

 

Zelf deed Bruijnzeel met een internationaal team onder zijn leiding onderzoek in de nevelwouden van Costa Rica om erachter te komen waarom deze wouden zoveel rivierwater produceren en wat er eventueel zou gebeuren als deze wouden zouden worden gekapt en omgezet naar weiland. In deze wouden, die zich tussen de 1500 en 3000 meter hoogte bevinden, is de luchtvochtigheid groot.

Bij het stijgen van de lucht langs de berghellingen condenseert het vocht tot nevel. Bruijnzeel: 'De wind blaast de nevel tegen de bomen en via de bladeren druppelt het water dan via de grond de rivieren in. Bomen zorgen zo voor een meer geregelde toevoer van water voor de rivieren, zo is de gedachte.'

'Ons onderzoek heeft aangetoond dat dit proces niet zo belangrijk is als de bijdrage van horizontale neerslag (fijne regen die door de wind wordt meegeblazen). Beide processen vervallen min of meer na kap en de input van water in het systeem wordt navenant lager. Echter, doordat de graslanden die de plaats innamen van de nevelwouden minder water verbruikten dan het oorspronkelijke bos, bleef het totaaleffect op de rivierafvoer min of meer neutraal. In de afvoer trad geen verandering op, in de waterkwaliteit wel.'

 

'Een evenwichtige combinatie van gewassen en bomen zou perfect zijn. Zo kun je

het beste van twee werelden verenigen zonder excessief watergebruik en de negatieve gevolgen van boskap en landbouw zoals erosie'.

Bossen kun je volgens Bruijnzeel het beste behouden door de mensen in de

gebieden te betalen van de bomen af te blijven. 'Geef die mensen een (gedeeltelijk) alternatief inkomen. Hef bijvoorbeeld belasting op elke liter water of benzine. Daarmee wordt al geëxperimenteerd in landen als Costa Rica, Mexico en Ecuador.'

Reacties