De informatiemaatschappij en de digitale kloof

07-11-2003
Door: OneWorld Redactie

antenneschotel 1. Wat is een informatiemaatschappij?

De wereld ondergaat een fundamentele verandering: terwijl de 20ste eeuw werd gekenmerkt door de industriële maatschappij is de 21ste eeuw een informatiemaatschappij. De laatste paar decennia is de samenleving afhankelijker geworden van informatie en diensten. Dit dynamische proces brengt een verandering in alle aspecten van ons leven teweeg. Denk aan de verspreiding van kennis, de sociale interactie, economische en zakelijke toepassingen, de media, onderwijs, gezondheidszorg, ontspanning en vermaak.
Een leven zonder informatie en communicatietechnologie (ICT) is amper nog voor te stellen. Kunnen we nog zonder internet, mobiele telefoons, cd-rom's, e-mail?

2. Waarom is informatie zo belangrijk?

Toegang tot informatie ligt aan de basis van de meeste activiteiten die mensen ondernemen. Informatie kan leiden tot kennis. En de welvaart van een land wordt bepaald door de mogelijkheid kennis te vergaren en toe te passen. Informatie kan ook de democratie bevorderen en overheidsdiensten verbeteren. Informatie over goederen en diensten laat markten beter werken en het brengt nieuwe markten binnen het bereik van lokale producenten. Informatie over ziekten, preventie en geneesmiddelen is van levensbelang voor de gezondheidszorg.

3. Waarom spreken we niet van een kennismaatschappij?

Informatie, communicatie en kennis zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Informatie zijn de feiten, meningen en gegevens die je nodig hebt om kennis op te doen. Communicatie is het middel dat informatie tot kennis ontwikkelt. Kennis is nodig om te overleven. De nadruk wordt gelegd op een informatiemaatschappij omdat informatie de basis is voor communicatie en kennis. De VN-organisatie Unesco is wel voorstander van het gebruik van de term 'kennismaatschappij', met het argument dat kennis datgene is wat we willen bereiken.

4. Wat is een digitale en/of kenniskloof?

Deze twee termen verwijzen naar de kloof tussen samenlevingen en gemeenschappen op het gebied van de digitale techniek. Sommige gemeenschappen zijn nog uitgesloten van het gebruik van ICT. Het gaat ook om het gebrek aan informatiestromen in en tussen deze gemeenschappen.
Terwijl wereldwijd de intensiteit van telecommunicatie toeneemt blijft aan de andere kant de kloof tussen degenen die wel en degenen die geen toegang hebben tot het internet, groter worden. Om een idee te geven hoe de verhoudingen liggen: sinds 2001 is er op aarde één telefoonlijn per honderd mensen. Het merendeel van de mensen op aarde heeft nog nooit een telefoongesprek gevoerd.

5. Wat zijn belangrijke obstakels voor de informatiemaatschappij?

Het ontbreken van een wereldwijde ICT infrastructuur is een groot obstakel voor de informatiemaatschappij. Miljoenen mensen hebben hierdoor geen of amper toegang tot digitale informatie. Maar zelfs mensen die wel toegang hebben tot informatie kunnen niet altijd met de gegevens omgaan. Analfabetisme kan hiervan een oorzaak zijn of gewoon het gebrek aan kennis over hoe de ICT-middelen te gebruiken.

6. Waarom moet er een wereldtop komen over de informatiemaatschappij?

Overheden, instituten, maatschappelijke organisaties, bedrijven moeten met elkaar een visie delen en richtlijnen samenstellen voor een samenleving die gebaseerd is op informatie. Ook komt er een zogenoemd Actieplan met duidelijke afspraken en streefdata, zodat dadelijk zo veel mogelijk mensen op de wereld kunnen profiteren van de voordelen van de informatiemaatschappij en de wereld een beetje betere plek wordt om te wonen. Het gaat dus eigenlijk over de toekomst van mensheid, en dat is meer dan alleen over de bits en de bites.

7. Wanneer en waar vindt de WSIS plaats?

De WSIS wordt, in naam van de Verenigde Naties, door de Internationale Telecommunicatie Unie (ITU) georganiseerd en vindt plaats in twee fases.

Genève 2003: De eerste fase van de wereldtop vindt van 10 tot 12 december 2003 plaats in het Zwitserse Genève. Het aannemen van de definitieve verklaring en het actieplan staan bovenaan de agenda.

Tunis 2005: De tweede fase vindt plaats van 16 tot 18 november 2005 in Tunis, de hoofdstad van Tunesië. Ontwikkelingsthema's en het beoordelen van de geboekte vooruitgang wordt het belangrijkste gespreksonderwerp in Tunesië.

De officiële site WSIS

8. Wat is de belangrijkste uitdaging voor de WSIS?

De belangrijkste uitdaging is het overbruggen van de digitale kloof. Er is weliswaar een enorme hoeveelheid informatie beschikbaar op het web, maar tegelijkertijd is de toegang tot informatie en de middelen om het te gebruiken zeer ongelijk verdeeld zijn. Extremen in rijkdom en armoede zijn even grimmig in de wereld van informatie als in de wereld van goederen en diensten.

9. Welke thema's komen aan bod binnen de WSIS?

Het actieplan bevat meer dan 140 actiepunten. De belangrijkste thema's zijn in grote lijnen: het ontwikkelen en financieren van een duurzame informatie en communicatie infrastructuur; het voor iedereen toegankelijk maken van informatie, kennis en communicatie; veiligheid (bijvoorbeeld internetrechten of een internationale internetpolitie); het ontwikkelen van onderwijs en training (capacity building); het bevorderen van ICT door overheden, het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties; de ontwikkeling van de media; het behoud van culturele identiteit; en het centraal stellen van de mensen en in mindere mate de economische voordelen.

10. Hoe wil de WSIS deze doelen bereiken?

In het Actieplan worden alle doelen die de landen willen bereiken vastgelegd. Grote discussie is er nog over de financiering van het geheel. Arme landen willen dat de rijken een apart fonds vullen waaruit zij hun projecten kunnen bekostigen. Rijke landen willen hier niet aan. Het Actieplan zal naast concrete doelen ook streefdata bevatten. Enkele van die deadlines zijn: alle dorpen moeten verbonden zijn met het net in 2010 en vijf jaar later moet er een gemeenschappelijk toegangspunt zijn; in 2005 moeten alle universiteiten verbonden zijn, in 2010 de middelbare scholen en vijf jaar later alle basisscholen op de wereld; 90 procent van de wereldbevolking moet in 2010 draadloos verbonden zijn en 100 procent in 2015.

Maar toegang hebben betekent niet automatisch dat je er ook gebruik van kunt maken. Gebruikers moeten de benodigde informatie en/of training krijgen om met deze middelen om te gaan.

11. Waarom is veiligheid een belangrijk thema voor de informatiemaatschappij?

Internetmisdaad (zoals hacken, het verspreiden van computervirussen en misbruik van persoonlijke informatie) vormt een serieuze bedreiging voor de veiligheid van landen en economieën. Met de toename van e-business en online transacties zijn het beschermen van de privacy en een veilige ICT infrastructuur belangrijke factoren voor een stabiele informatiemaatschappij. De bescherming van de privacy op het internet of van je mobiele telefoongesprekken staat sinds de strijd tegen het terrorisme steeds meer onder druk.

12. Wat is er wereldwijd beloofd over de informatiemaatschappij?

De Millenniumverklaring van de Verenigde Naties (door alle VN-landen getekend in 2000) bevat een specifieke belofte met de verzekering dat de voordelen van nieuwe technologieën voor iedereen moeten zijn. Dat is in een verdrag vastgelegd, regeringen kunnen hierop worden aangesproken.

Zie hier de Millenniumdoelen

13. Hoe kan ICT helpen de Millenniumdoelen te bereiken?

Weinig mensen zijn ooit gestorven omdat ze geen toegang hadden tot het internet of geen telefoongesprek konden houden. Maar met toegang tot informatie en communicatie is het veel makkelijker om te voorzien in de eerste levensbehoeften, zoals schoon water, voedzaam eten, onderdak en onderwijs. Denk aan een arts die de juiste informatie nodig heeft om een ernstig zieke patiënt te verzorgen.

ICT kan ook een belangrijke rol spelen in het democratiseringsproces. Het moet de aansprakelijkheid en transparantie van overheidsactiviteiten stimuleren. Denk aan de rol een onafhankelijke media kan spelen in bijvoorbeeld het Midden-Oosten.

ICT speelt ook een centrale rol in de strijd tegen vervuiling. Verscheidenheid in taal en cultuur is ook een belangrijk deel van ons gemeenschappelijke erfgoed; ICT voorziet in nieuwe manieren om aan deze verscheidenheid uitdrukking te geven.

Toegang tot informatie en daarbij het scheppen van kennis is een kritieke factor in het ontwikkelingsproces. Aan de ene kant vereist dat een uitgebreid ICT netwerk en voorzieningen, aan de andere kant veronderstelt het bekwaamheid om met deze middelen om te gaan en te ontwikkelen in het voordeel van de samenleving.

14. Gaat één taal of cultuur de informatiemaatschappij domineren?

Wanneer een wereldtaal het informatienetwerk overneemt, kan dat catastrofale gevolgen hebben. Chinees wordt door de meeste mensen op aarde gesproken, maar wanneer het Chinees bijvoorbeeld de internettaal zou worden, zal voor een groot deel van de mensheid de informatie niet te begrijpen zijn. De Engelse taal maakt momenteel de meeste kans om de ICT wereldtaal te worden, maar die taal is voor veel samenlevingen even onbegrijpelijk als het Chinees voor ons is.

Door de ontwikkeling van meertalige inhoud op onder meer het internet wil de Wereldtop in Genève de lokale en nationale culturele diversiteit, de taal, erfgoed en inheemse kennis en tradities behouden.

15. Wie zijn de deelnemers?

Alle overheden hebben een aandeel in de informatiemaatschappij. Overheden uit het Zuiden leggen de nadruk op de communicatie-infrastructuur, de toegang tot kennis en het behoud van culturele diversiteit en erfgoed. Overheden in het Westen geven de voorkeur aan thema's als e-government, deelname van burgers en het creëren van een investeerdersvriendelijke omgeving.

Grote internationale bedrijfsinstanties, zoals de Internationale Kamer van Koophandel of het Wereld Economisch Forum, hebben het Coordinating Committee of Business Interlocutors (CCBI) opgezet. Het bedrijfsleven vraagt om een vermindering van de obstakels die investeren bemoeilijken, een marktgeoriënteerde omgeving en een betrouwbaar raamwerk voor wetgeving.

Een groot aantal maatschappelijke organisaties, de media, wetenschappelijke instellingen en anderen nemen deel aan de Wereldtop onder de noemer 'civil society'. Zij streven ernaar de mens centraal te stellen in de informatiemaatschappij en zetten zich in voor de erkenning van communicatie als een mensenrecht, vrijheid van meningsuiting, privacy en de rol van lokale gemeenschappen.

Verschillende internationale organisaties, verbonden aan de Verenigde Naties, nemen ook deel aan de wereldtop. Unesco benadrukt met name de thema's onderwijs, vrijheid van meningsuiting en culturele diversiteit. Andere organisaties zoals de 'International Telecommunications Satellite Organisation' nemen een bedrijfsvriendelijkere positie in en vragen om betere omstandigheden voor investeerders en om mondiale technische standaarden.

(bron: OneWorld)

Reacties