De dans om het hulpgeld

17-02-2005
Door: Mark van Kollenburg
Bron: OneWorld

Met de ideeën achter het nieuwe Medefinancieringsstelsel (MFS) van Van Ardenne zijn de meeste organisaties het eigenlijk wel eens; dat projecten meer samenhang moeten hebben en elkaar aan moeten vullen, dat organisaties meer moeten samenwerken met overheid en bedrijfsleven en dat niet-gouvernementele organisaties (NGO's) een zelfstandige rol vervullen in ontwikkelingslanden. Die uitgangspunten vallen overal in goede aarde.

geld1Ook de gedachte dat organisaties meer hun eigen broek moeten ophouden, wordt niet verworpen. 'Voor de zelfstandigheid van organisaties is financieringsdifferentiatie een gezonde gedachte,' zegt Sjef Langeveld, directeur van BothEnds.

De pijn zit in de financiële regeling. Om te zorgen dat organisaties minder afhankelijk zijn van het ministerie van Buitenlandse Zaken,, wil Van Ardenne dat ze 25 procent van hun budget uit andere bronnen putten. Bijdragen van de Nationale Commissie voor Internationale Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling (NCDO) of het Programma Samenwerking Opkomende Markten (PSO) mogen voortaan niet meer worden meegeteld als 'eigen bijdrage'.

Grofweg krijgen de Nederlandse ontwikkelingsorganisaties het meeste geld van Ontwikkelingssamenwerking uit twee programma's, het Medefinancieringsprogramma (MFP) en het Thematische Medefinancieringsprogramma (TMF). De zes organisaties (MFO's) die onder het MFP vallen, hoeven geen externe financiers te hebben.  De organisaties die geld willen krijgen van het TMF moeten aantonen dat 35 procent van hun budget gedekt wordt door andere geldschieters dan Ontwikkelingssamenwerking.  De subsidieverstrekkers NCDO en PSO worden nu nog gezien als externe financiers.

Kader FinancieringCommerciële markt

In het nieuwe stelsel vervalt het onderscheid tussen het MFP en het TMF-programma. Voor alle organisaties gelden dezelfde criteria. Ze moeten zichzelf voortaan 'kredietwaardig' tonen door 25 procent aan externe financiering te garanderen voordat de minister haar portemonnee trekt. De NCDO en het PSO gelden dan niet meer als externe financier.

Sjef Langeveld: 'Het gemiddelde van het veld ligt al boven die 25 procent. Ik vind het niet goed om zo'n percentage vast te leggen voor alle organisaties.'

'Ontwikkelingssamenwerking is geen commerciële markt voor bestrijding van armoede en onrecht, waar organisaties voor de volle honderd procent met elkaar zouden moeten concurreren', schrijft directeur Jack van Ham van Icco in een open brief.

Icco, de 'best betaalde' Medefinancieringsorganisatie, voelt zich benadeeld. Daar waar Novib, Cordaid en Plan Nederland door de jaren heen zelf al donateurs worven, hebben Icco en Hivos zich niet met fondsenwerving ingelaten. 'De minister houdt geen rekening met de startpositie van verschillende organisaties,' zegt Erik van Velzen, hoofd communicatie van Icco.

'Je kunt niet verwachten dat een organisatie in drie jaar tijd van niets een eigen bijdrage realiseert van 25 procent ,' zegt zijn collega bij Hivos, Anneke Oosterhuis. Ze rekent snel voor. 'Hivos krijgt nu 60 miljoen. Om voor dat bedrag in aanmerking te blijven komen, moeten we 20 miljoen uit de verzadigde 'chari-markt' halen. Dat is een onmogelijke opgave. Nu halen we 13 procent van ons budget uit externe financiering. Met de nieuwe plannen betekent dit dat onze subsidie wordt gehalveerd. Onze vraag aan de minister: wat heeft dit met kwaliteit te maken?'

Oosterhuis schermt met de uitkomsten van de commissie-Box, die het Medefinancieringsprogramma tegen het licht heeft gehouden. Hivos kreeg de hoogste cijfers voor kwaliteit en vernieuwing. 'Dat haalt de minister nu onderuit.' Ook Van Velzen voorziet dat de concurrentie en extra investeringen in marketing de kwaliteit van het werk onder druk zetten.

Prikkel

Van Ardenne wil ontwikkelingsorganisaties met de 25-procentsregel prikkelen om meer samen te werken. De NGO's vinden zo'n prikkel overbodig. Langeveld: 'De samenwerking groeit. De oprichting van de branche-organisatie Partos is daarvan het bewijs. Maar Partos bestaat nog geen jaar en is hiervoor nog niet klaar. We kunnen meer geld halen uit de charitatieve markt, dan we nu doen. Maar deze voorstellen leiden ertoe dat we elkaar voor de voeten gaan lopen.'

Hivos zul je niet horen zeggen dat de chari-markt nog ruimte biedt. Oosterhuis: 'Van Ardenne kan wel zeggen dat investeren in fondsenwerving geld oplevert. Onderzoek van Icco zegt het tegendeel. Het kost naar schatting ongeveer 1 euro aan werfkosten om 1 euro donatie binnen te halen. Dat is voor ons een onacceptabele investering, zeker in een chari-markt die al verzadigd is.'

Voor kleinere organisaties als Pax Christi, FreeVoice of Fairfood drukken fondsenwerving en marketing te zwaar op de begroting om geheel daarop in te zetten. Bovendien dwingen subsidievoorwaarden en het CBF-keurmerk voor goede doelen hen ertoe de uitgaven aan marketing en fondsenwerving te beperken. 'Er komen geen nieuwe vergunningen voor openbare loterijen', schrijft Van Ham van Icco. 'Moet ik me voorbereiden op dagelijkse gala-avonden of wekelijkse tombola's die een bijdrage voor arme kinderen in Afrika gaan bepalen met een niet-goed-geld-terug-garantie?'

Icco wil meer samenwerken met Kerkinactie, dat al wel ervaring heeft met fondsenwerving. Van Velzen van Icco wil ook de mogelijkheid onderzoeken om met een aantal organisaties onder een 'merk' donateurs te trekken.

Hivos heeft zich naar eigen zeggen nog niet voorbereid op het nieuwe stelsel. 'Hivos steekt momenteel alle energie in een politiek lobby om de minister ervan te overtuigen dat het percentage moet worden verlaagd, bijvoorbeeld tot 15 procent', aldus Oosterhuis.

De Tweede Kamer behandelt het voorstel van Van Ardenne in maart of april. Een Kamerlid heeft zich al tegen de plannen gekeerd. VVD-er Zsolt Szabo is van mening dat de minister te veel bij het oude laat: 'Eenieder mag zich weer inschrijven en de budgetten zijn verhoogd.'

Hoe raakt het nieuwe medefinancieringsstelsel van Ontwikkelingssamenwerking de verschillende organisaties?
Lees de reacties van Pax Christi, Free Voice, Both Ends, Fairfood, Hivos, Icco en Schone Kleren Kampagne over de gevolgen en de oplossingen. 

Reacties