‘Condooms aanprijzen heeft geen nut zolang vrouwen ondergeschikt zijn’

25-11-2004
Door: OneWorld Redactie
Bron: IPS


aidsribbon1Wereldaidsdag staat dit jaar volledig in het teken van de vrouw. Onder de slogan 'Heb je me gehoord vandaag?' vraagt UNaids aandacht voor vrouwen, die steeds vaker dan mannen het slachtoffer worden. Vrouwen maken iets minder dan de helft van de seropositieven uit, maar dat verandert snel. In Afrika, waar drie van de vijf miljoen nieuwe infecties van dit jaar plaatsvinden, is zes op tien seropositieven een vrouw.

Vrouwen zijn fysiek en sociaal kwetsbaarder, zegt de VN-organisatie die de verspreiding van de epidemie in kaart brengt. 'Het virus heeft meer kans om in de vaginawand door te dringen dan in de eikel,' zegt Thérèse Delvaux, een aidsexpert aan het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen. Vrouwen hebben 2,5 keer meer kans om het virus te krijgen van een man.

Ondergeschikte positie

Dodelijker nog dan het vrouwelijke gestel is de economisch en sociaal ondergeschikte positie van vrouwen. In Azië en Afrika wordt aids in de hand gewerkt door de 'leeftijdskloof', de gewoonte om erg jonge meisjes te versieren of te trouwen. Jonge meisjes stappen er vaker in het huwelijk met een oudere man omdat het een economische garantie is voor hun familie. Ze hebben meer kans op HIV-besmetting vooral omdat mannen het minder nodig vinden om een condooom te gebruiken bij 'zuivere' meisjes.

De meeste preventiecampagnes houden geen rekening met het feit dat vrouwen vaak ondergeschikt zijn aan hun man. De klassieke boodschap - onthouding, trouw en consistent condoomgebruik - gaat voorbij aan het feit dat miljoenen vrouwen niet zelf beslissen of ze (veilig) vrijen. In veruit de meeste relaties is het de man die beslist of er condooms aan te pas komen. Een studie in Zambia bijvoorbeeld, toonde aan dat slechts 11 procent van de vrouwen geloofden dat zij het recht hadden aan hun man te vragen om een condoom te gebruiken, zelfs als hij ontrouw was geweest of seropositief was.

Economische waarde van seks

Seks heeft in grote delen van de wereld ook een uitgesproken economische betekenis. In zuidelijk Afrika gebruiken veel vrouwen seks als een middel tot uitwisseling van goederen, diensten, geld of basisbehoeften. Dat soort van 'transactieseks' is doodnormaal in een context van armoede. 'Seks is voor miljoenen mensen één van de weinige vormen van sociaal kapitaal,' stellen de onderzoekers van Unaids. Seks heeft in andere culturen andere dominante betekenissen. 'Het is verweven met de behoefte van mensen aan vertrouwen, met de zoektocht naar status en zelfrespect, en met de pogingen om te ontsnappen aan eenzaamheid en verveling.'

Geweld tegen vrouwen werkt de verspreiding van aids in de hand, zegt UNaids nog. Volgens de VN-organisatie wordt een vijfde tot de helft van alle vrouwen bij de eerste keer gedwongen door hun partner. 

Aidsbudget

aids condoom.rnwPeter Piot, de Belgische baas van UNaids, schat dat zijn organisatie tientallen miljoenen besmettingen heeft kunnen voorkomen. Het budget voor aidsbestrijding bedraagt nu zes miljard dollar - drie keer meer dan in 2001. De beste manier om dat geld uit te geven, zegt Piot, is om niet alleen te investeren in preventie. Condooms, crèmes, onthouding en partnertrouw aanprijzen zal niet helpen zolang vrouwen verstoken blijven van de macht.

'Om een realistische kans te hebben op het terugdringen van de epidemie, hebben we dringend strategieën nodig om de ongelijkheid van de geslachten aan te pakken,' zegt Piot. 'Er is met name actie nodig om geweld tegen vrouwen te voorkomen en om ervoor te zorgen dat ze recht hebben op eigendom en erfenissen. Vrouwen en meisjes moeten toegang krijgen tot basisonderwijs en tot de arbeidsmarkt.'

Baas in eigen buik

Over enkele jaren kunnen vrouwen beschikken over een handig truukje waarmee ze zelf het heft in handen kunnen nemen: een ontsmettend of bacteriedodend middel dat vaginaal moet worden ingebracht. Dergelijke microbiciden komen in allerlei vormen: gels, crèmes, capsules of in de vorm van een vaginale ring of een diafragma. 

'Er zijn momenteel vier microbiciden die in de voorlaatste fase van het testonderzoek zitten,' zegt dokter Vicky Jespers, aidsexpert op het Tropisch Instituut voor Geneeskunde in Antwerpen. 'Die producten van de eerste generatie hebben een efficiëntie van 65 procent en zullen op zijn snelst over drie jaar op de markt zijn.'

UNaids is enthousiast over de toepassingsmogelijkheden van de eerste generatie microbiciden. 'Als zo'n product gebruikt zou worden door 20 procent van de vrouwen in 73 lage inkomenslanden, zouden in drie jaar tijd 2,5 miljoen besmettingen vermeden kunnen worden,' stelt het rapport. 'Intussen worden ook al tweede generatieproducten ontworpen, en die beloven een efficiëntie van 80 tot 90 procent,' vult dokter Jespers aan. 

Het bedrijf Tibotec in Mechelen werkt aan een microbicide op basis van een product dat het virus zelf aanpakt. 'Het product houdt enkel en alleen het HIV-virus tegen, wat een stuk efficiënter is dan een desinfecterend middel dat alle levende organismen doodt,' zegt Jens Van Hoei, de coördinator microbicidenonderzoek bij Tibotec. Tests in proefbuizen en op muizen suggereren dat het product in 80 tot 100 procent van de gevallen het virus stopt.

Investeringsvrees

Tibotec (een onderdeel van Johnson & Johnson) is een uitzondering op de regel, zegt dokter Jespers van het Tropisch Instituut. 'Ik ken geen enkel ander bedrijf dat bereid is om miljoenen te steken in de klinische ontwikkeling van een product waar geen markt voor bestaat.' Er zijn dan wel 40 miljoen seropositieven, maar omdat het gros daarvan te arm is om medicijnen te betalen, is de return on investment onvoldoende. Privé-bedrijven investeren onvoldoende in het onderzoek naar microbiciden, beaamt UNaids. Dat geldt ook voor het onderzoek naar een aidsvaccin.

Voor 40 miljoen mensen is het hoe dan ook te laat. Zij hebben geen crèmes of condooms nodig, maar aidsremmers, een dagelijkse cocktail van dure antiretrovirale pillen die de ontwikkeling van HIV tot aids blokkeert. In de rijke landen maken ze het leven draaglijk voor de meeste HIV-patiënten, maar in lage- en middeninkomenslanden kunnen amper een half miljoen mensen zich aidsremmers veroorloven. 'Dat betekent dat negen op tien mensen die een antiretrovirale behandeling nodig hebben, die niet krijgen,' stelt het rapport. 'Als die situatie aanhoudt, dan zullen er vijf tot zes miljoen mensen sterven aan aids in de volgende twee jaar.'

Reacties