Claus: eigenzinnig ontwikkelingsdiplomaat

07-10-2002
Door: OneWorld Redactie
Bron: Louk Box

De historicus Bernardo Vega beschrijft in zijn studie over het eind van de Trujillo dictatuur, de eenzaamheid van het verzet in de Dominicaanse Republiek. Een eenzaamheid die Vargas Llosa op onnavolgbare wijze heeft weergegeven in zijn roman over die periode La Fiesta del Chivo. Degenen die de aanslag pleegden dienden alles in het grootste geheim te doen: men kon niets of niemand vertrouwen. Contacten met mensen buiten de kleine kring van betrokken Dominicanen waren uitgesloten. Vega is kort over de steun die zij kregen vanuit het buitenland: die was allerbeperktst. De Amerikaanse geheime dienst leverde enkele wapens, maar daar bleef het vrijwel bij.

Of niet? Vega maakt één uitzondering. Het betreft een jonge diplomaat die op eigen risico contact onderhield met het verzet. Hij was de koerier die via Puerto Rico het contact verzorgde met de buitenwereld. Zoiets was ongehoord in de diplomatie van die dagen - zeker in de Duitse.

Zijn eigen man, maar vooral zinnig

Claus von Amsberg was die eigenzinnige diplomaat die veel later de lof van de nuchtere Dominicaanse historicus ontving. Claus is het eigenlijk altijd gebleven: eigenzinnig. Hij was het toen hij aantrad als jong diplomaat in Bonn, hij bleef het in Afrika waar hij contact zocht met zijn Israëlische collega hetgeen resulteerde in een levenslange vriendschap, en hij zette door nadat hij ambassadeur van Afrika werd in Nederland. Hij was eigenzinnig - hij was zijn eigen man, maar vooral zinnig. Zijn eigen man, omdat hij zijn standpunten vanuit twijfel opbouwde maar er dan ook onwrikbaar aan vast kon houden. Hij was zinnig omdat hij voor alles een geestig intellectueel was die elk standpunt (zeker het zijne) tegen het licht van de humor kon houden.

Prins Claus wordt nogal eens afgeschilderd als een beklagenswaardig man: zielig, triest of diepverdrietig. Daar is reden voor omdat hij in de jaren 80 door een diepe depressie ging. Alleen: zo heb ik hem nooit gekend en het lijkt me een onjuist beeld dat vertekend wordt door de media die één aspect uitvergroten en er uit luiheid telkens op terug komen. Journalisten maken een beeld van je, waar je niet meer vanaf komt, zei hij eens.

Voor zijn collega's op Buitenlandse Zaken was Claus vooral een geestig gespreksgenoot die je uren aan de praat kon houden over alles wat je bewoog. Gesprekken waarin je jezelf leerde kennen door zijn vragen of door een terloopse opmerking waar je pas later het belang begreep. Nooit waren die gesprekken zielig, triest of diepverdrietig.

Korte vraag die nergens op slaat

Een anekdote ter verduidelijking. Het is maandagochtend en dus de zogenaamde R staf op het departement. Een vijftal ambtenaren nemen met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking de beleidsthema's van de week door. Alles wordt besproken - iedereen kan inspringen. Claus is stil, zoals gebruikelijk. Hij luistert en we weten allen dat hij pas wat zegt als hij gevraagd wordt. De minister heeft kamersores aan zijn hoofd en het gesprek gaat eigenlijk maar over een politiek probleem van de dag. Bij de rondvraag stelt Claus als laatste zijn vraag: 'Wat zijn uw plannen met betrekking tot het bezoek aan Indonesië volgend jaar?'

Korte vraag die nergens op slaat. Het is tijd voor de volgende vergadering. Of niet? De minister vraagt: 'waarom vraagt u dat?'. 'Ach', zegt Claus, 'ik kreeg uw reisschema voor volgend jaar, zag die reis en dacht, toch even vragen wat u daar gaat doen.'

Een half jaar later werd de ontwikkelingsrelatie met Indonesië volstrekt onverwacht opgeschort. Aanleiding: een voorgenomen reis van de minister naar noordelijk Sumatra. Het was een drama voor Jan Pronk en voor ons allen op het departement. Niemand had het voorzien: het machtsspel van Suharto was voortreffelijk gespeeld. Nederland stond even alleen als ten tijde van de Nieuw Guinea crisis.
Wat wist Claus? We zullen het waarschijnlijk nooit weten. Maar zelfs als hij weinig wist, moet zijn diplomatieke intuïtie hem gewaarschuwd hebben. Als iemand een ontwikkelingsdiplomaat was,

Hier kunt u reageren

Over historicus Bernardo Vega
Spaanstalig vraaggesprek met Vega op de BBC

Reacties