Buurlanden volgen Argentinië (nog) niet in beulenjacht

04-09-2003
Door: OneWorld Redactie
Bron: IPS

Het Argentijnse parlement annuleerde vorige maand twee wetten uit de jaren tachtig die de daders van mensenrechtenschendingen uit de periode van de dictatuur tussen 1978 en 1983 grotendeels strafvrijheid garandeerden. Eerder had de centrum-linkse president Néstor Kirchner al een decreet uit 2001 geschrapt dat de uitlevering van verdachten aan het buitenland onmogelijk maakte.

De Argentijnse dictatuur was in de jaren zeventig en tachtig het bloedigste regime in Zuid-Amerika, maar ook in de buurlanden werden in die tijd tienduizenden linkse opposanten ontvoerd, gefolterd en vermoord. In het kader van de zogenaamde 'Operatie Condor' werkten de regimes en de ordediensten van Argentinië, Bolivia, Brazilië, Chili, Paraguay en Uruguay zelfs samen om elke vorm van verzet in de kiem te smoren.

In Argentinië loopt momenteel een gerechtelijk onderzoek naar Operatie Condor, maar Paraguay, Uruguay en Chili hebben negatief gereageerd op uitleveringsverzoeken in dat verband. Toch wordt ook in deze landen, waar linkse partijen aan politieke macht winnen, de roep luider om de daders van de zware mensenrechtenschendingen uit die tijd eindelijk voor het gerecht te brengen. Sommige veteranen uit die partijen hebben zelf geleden onder de repressie.

Brazilië
Zowel Uruguay als Brazilië heeft nog geen enkel lid van de junta uit de tijd van Operatie Condor voor de rechter gebracht. Braziliaanse mensenrechtenorganisaties klagen dat ook de nieuwe regering-Lula nog niets in beweging heeft gebracht. Lula vindt het blijkbaar nog te vroeg om de amnestiewet uit 1979 te herzien.

In het kader van een onderzoek naar gebeurtenissen tussen 1964 en 1985 heeft het Braziliaanse gerecht in een vonnis de regering opgeroepen militaire documenten vrij te geven. Lula heeft echter onder druk van het leger beroep hiertegen aangetekend.

Uruguay
In Uruguay, dat van 1973 tot 1985 een dictatoriaal regime kende, wordt het gerecht gehinderd door een amnestiewet uit 1989. De wet maakte een einde aan de vervolging van militairen en politieagenten die de mensenrechten schonden tijdens de dictatuur. Jorge Batlle, president sinds 2000 zorgde voor een ommekeer. Hij stelde een waarheidscommissie in. Die onthulde al dat zeker 30 'vermisten' werden doodgemarteld werden door militairen.

Maar de afschaffing van de amnestiewet blijft onwaarschijnlijk. Het parlement kan de wet alleen annuleren als bewezen wordt dat ze onder extreme druk werd goedgekeurd. Een alternatief is dat het hooggerechtshof de wet ongrondwettelijk verklaard - maar daarmee zou het orgaan ingaan tegen een vroegere uitspraak.

Chili
Ook de centrum-linkse regering in Chili maakt geen aanstalten om de amnestiewet van Pinochet uit 1978 af te schaffen. Inmiddels hebben twee waarheidscommissies in 1990 en 1992 de omvang van de misdaden die onder zijn bewind zijn begaan, aan het licht gebracht. Sinds 1990 konden ontvoeringen wel worden aangepakt, omdat het misdaden zijn die 'blijven voortduren' tot de lijken van de slachtoffers zijn gevonden. Zo zijn al zo’n 300 voormalige militairen en politie-agenten voor het gerecht gedaagd.

President Lagos kondigde onlangs aan verdergaande onderzoeken in te stellen naar de mensenrechtenschendingen uit de dictatuur, ook naar alle folteringen waarvan bijna 150.000 Chilenen het slachtoffer werden. Maar hij zegde wel daders die meewerken met het gerecht, strafvermindering toe.

Paraguay
In Paraguay kostte de dictatuur van generaal Alfredo Stroessner, die vanaf 1954 tot 1989 de macht had, het leven aan naar schatting 3.000 mensen. Volgens mensenrechtenactivisten ontbreekt echter de politieke wil om het onfrisse verleden grondig te onderzoeken. Dat heeft veel te maken met het feit dat de Coloradopartij er sinds 1947 onafgebroken aan de macht is. Toch werden na 1989 zeven belangrijke mensenrechtenschenders veroordeeld. Het parlement probeert bovendien momenteel een waarheidscommissie op te zetten.

Bolivia
In Bolivia heeft vice-president Carlos onlangs een ‘inter-institutione

IPS: Focus op mensenrechten in Latijns Amerika
Amnesty International

Reacties