REPORTAGE: Laos: Vooral het dorpshoofd profiteert

17-12-2009
Door: Karolien Bais
Bron: IS Online
Lokale bevolking Laos

In backpackersparadijs Luang Prabang prijken minstens zo veel reclameborden voor ecotours als voor pizza en henna-tatoeages. Wie het Lao-bier eruit wil zweten, kan wildwaterkanoën, rijstplanten met de dorpelingen of olifanten verzorgen. De lokale bevolking profiteert ervan, beloven de folders. De werkelijkheid blijkt weerbarstig.

Markus Neuer, de Duitse eigenaar van reisbureau Tiger Trail springt uit zijn bemodderde terreinwagen om bij een glas ijskoffie te vertellen over zijn initiatief Fair Trek. Een idealistisch verhaal met een treurig einde. Én een doorstart. Neuer kwam in 2005 op het idee van Fair Trek, toen hij zag dat zijn trektochten langs dorpen niet voor iedereen even profijtelijk waren. Er was maar één dorp dat werkelijk aan zijn toeristen verdiende omdat ze er ook bleven eten en slapen; de andere dorpen zagen alleen wandelaars op doortocht. Hij besloot een fonds voor dorpsontwikkeling op te zetten, waar iedere toerist twee dollar in stortte, één dollar voor herbebossing en één dollar voor dorpsvoorzieningen. Neuer: “Mijn bedoeling was heel simpel: minder toeristen in die dorpen, hoogstens acht per dag, en toch meer winst voor de bewoners. Ik wilde er een publiek-private samenwerking van maken. De overheid was erg geïnteresseerd. Omdat wij zelf geen ontwikkelingsdeskundigen zijn, hebben we de Nederlandse organisatie SNV erbij gehaald.”

Exclusiviteit
Het leek een doortimmerd plan. Maar voor Fair Trek pakte het unfair uit. In zijn contract met de overheid had Neuer exclusiviteit bedongen om te voorkomen dat de dorpen overspoeld werden door fotograferende toeristen. Bovendien had hij zelf veel geïnvesteerd: trektochten uitgezet, routes begaanbaar gemaakt, lokale gidsen en bootmensen getraind, sessies met de dorpelingen gehouden om hen voor te lichten over wat toeristen willen en hoe ze zich gedragen. Maar de overheid ziet niet toe op de exclusiviteit. Nu liften andere reisbureaus gratis mee op het Fair Trek-traject. Volgens Neuer zijn de belangrijkste doelen, minder toeristen en meer winst, mislukt. “De overheid heeft het project naar zich toegetrokken. Alle reisbureaus moeten nu een vast bedrag betalen voor dorpsontwikkeling, maar niemand weet wat er met het geld gebeurt. Tiger Trail heeft in twee jaar tijd 6000 dollar afgedragen voor dorpsontwikkeling en ik weet niet waar het geld gebleven is.”
De derde partner, SNV, ziet met lede ogen toe hoe het provinciale toerismebureau haar adviezen over Fair Trek in de wind slaat. Maaike de Lange, voor SNV toerisme-adviseur in Luang Prabang: “De overheid, tot in de kleinste dorpen aanwezig, heeft nog niet zo veel vertrouwen in de private sector en houdt alles in eigen hand.”

Rijstboeren
Een van de dorpen die de tours van Fair Trek aan doen, is Houay Fai. Na een half uur rijden vanuit Luang Prabang zet een bootsman je over naar de andere oever van de Mekong. Dan is het nog anderhalf uur lopen door de jungle, over bamboebruggetjes, langs rijstvelden en teakplantages. De laatste tientallen meters volgen we twee kleine meisjes die op hun rug een zak brandhout sjouwen. De nederzetting omvat zo’n tachtig huizen op palen, de meeste met palmbladeren daken. De inwoners leven van de rijstbouw en hun groenteveldje. Bij een goede oogst verkopen ze het overschot; bij een slechte oogst een buffel of varken. Hoewel er geen elektriciteit is, telt het dorp wel drie schotelantennes.
Al snel wandelen twee oudere Franse echtparen het dorp in met een gids. Ze zijgen neer op de veranda van een guesthouse. “Ecotoerisme?”, antwoordt een van hen op onze vraag. “Nee hoor, we doen gewoon een toer door Vietnam, Cambodja en Laos.” Even later komen een Iers en een Brits meisje aangewandeld, ook met een gids. Kletsnat van het zweet ploffen ze neer bij een ander guesthouse. “Duurzaam toerisme? Vertel eens, wat is dat?” Als ze uitgepuft zijn, zetten ze nog wat naakte kindertjes op de foto, om snel door te lopen naar de volgende bezienswaardigheid, een waterval.
De twee guesthouses zijn, niet toevallig, het eigendom van het dorpshoofd en de lokale gids. Zij behoren ook tot de weinigen die een eigen kraan hebben; de andere bewoners delen vier publieke kranen. De vrouw van het dorpshoofd runt tevens het enige winkeltje in het dorp. Gids Khamxay, van huis uit rijstboer, vertelt: “Mijn inkomen is verdubbeld sinds ik in 2006 voor Tiger Trail ben gaan werken.” En dan bevestigt hij ongevraagd het verlies van de exclusiviteit waar Markus Neuer zo naar streefde: “Dit jaar had ik 150 overnachtingen van gasten van Tiger Trail en 240 van andere reisbureaus.”
Volgens dorpshoofd Xiang Uan Thongkham is niet alleen hijzelf, maar het hele dorp welvarender geworden dankzij het toerisme. “Zes jaar geleden was het leven erg simpel en traditioneel. Nu hebben we een school met drie lokalen, dorpskranen en een ruimte voor dorpsbijeenkomsten.” Heeft hij ooit geld gezien van het toerismefonds voor dorpsontwikkeling? “Nee, toen we bij het provinciale toerismebureau aanklopten voor toiletten bij de school en schoolmeubilair, zeiden ze dat we eerst zelf moeten investeren. Ik weet niet of het dorp dat geld bij elkaar kan krijgen.”
Op de trap voor zijn huis rookt Phone een sigaretje. Hij is rijstboer, net als zijn kinderen die slechts twee jaar onderwijs hebben gehad. Zelf verdient hij niets aan toeristen: “Ik ben te arm om te investeren. Alleen bepaalde mensen hebben het nu beter, zoals het dorpshoofd”, zegt hij verongelijkt.

Handtekening
“Toerisme waarvan de allerarmsten profiteren is nu eenmaal niet snel te regelen”, zegt SNV-adviseur Maaike de Lange. “Touroperators, transportbedrijfjes, overheid en dorpelingen moeten elkaar vertrouwen. Het vereist ook organisatie op dorpsniveau, zodat ook de armere huishoudens er wat aan hebben. Je moet er erg veel tijd en begeleiding in steken.”
Voor SNV was Fair Trek een interessante proef, met de bedoeling die te herhalen. Dat gebeurt nu ook, maar Markus Neuer heeft zijn lesje geleerd. “Ik ga in twee plaatsen in het noorden van Laos opnieuw met Fair Trek van start. Deze keer wil ik zeggenschap houden over het geld uit het toerismefonds. Ik zet dat geld zelf op de bank en wil een handtekening van het dorp voor alle uitgaven.”

Reacties