Kleine ondernemer op Madagaskar wil duurzaam produceren

30-11-2006
Door: Nico Hammelburg
Bron: OneWorld

 

Cramer, hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht, heeft talloze multinationals als Unilever en Shell geadviseerd op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Op Madagaskar kreeg ze te maken met kleinschalige en vaak ambachtelijke ondernemers.


Cramer: 'Ondanks hun armoede wilden ze graag weten, hoe ze duurzaam konden ondernemen. Zij beseffen blijkbaar dat wat er elders gebeurt, ook zijn weerslag heeft op Madagaskar. Handel gebeurt op basis van internationale afspraken. Houd je je daar niet aan, dan val je buiten de boot.'


Wat verstaat u precies onder maatschappelijk verantwoord ondernemen?
 

'Het gaat erom dat een bedrijf een balans moet vinden tussen het maken van winst en de zorg voor de mensen in de eigen fabriek én in de omgeving van het bedrijf. Tegelijkertijd moeten zij ook respect tonen voor het milieu.'


Waarom zou een bedrijf dat doen?
 
 

 Madagascar_map
Madagaskar ligt ten oosten van Mozambique. Het land is 17,5 keer zo groot als Nederland en telt 18 miljoen inwoners. De gemiddelde levensverwachting is 56,8 jaar; het gemiddeld jaarinkomen € 245. Zo'n 7 miljoen Malagassiërs zijn werkloos.
Op de Human Development Index staat  Madagaskar op de 146e plaats (van de 177).

'Als je je als bedrijf daar niet aan houdt, schaadt dat je reputatie en krijg je heel veel kritiek van allerlei actiegroepen over je heen.'


Geldt dat ook voor kleinere bedrijven?

'Zeker voor bedrijven die werken in productketens. Zij brengen het eindproduct in Nederland op de markt, maar het feitelijke product, bijvoorbeeld kleding, wordt gemaakt in ontwikkelingslanden. Het Nederlandse bedrijf moet dan met zijn toeleverancier basisregels opstellen en deze moet beloven zich daaraan te houden. Denk aan kinderarbeid, fatsoenlijke arbeidsomstandigheden, financiële controle van buitenaf.'


Madagaskar is één van de armste landen ter wereld. Van de bevolking leeft 70 procent onder de armoedegrens. Luchtvervuiling en houtkap hebben het  milieu ernstig aangetast. Stond men wel open voor uw adviezen over mvo?

'Absoluut, want de kleine bedrijven op het eiland -grote zijn er nauwelijks- krijgen steeds meer problemen om hun exportartikelen aan de man te brengen. Ik sprak een onderneemster die vooral kunstnijverheid maakt. Dat is op Madagaskar een industrie op zich. Deze vrouw levert veel aan Frankrijk. Zij had daar een kist met spullen naar toe gestuurd, alles keurig verpakt. Eén artikel was beschadigd aangekomen, maar de Fransen hadden de hele zending geretourneerd en ze was al haar geld kwijt. Dat is natuurlijk uitermate treurig. Zij moet dus leren 100 procent kwaliteit te leveren.'
 

'Een andere vrouw exporteerde geborduurde kleden naar New York. Zij kreeg uit de Verenigde Staten te horen dat zij haar artikelen alleen maar kwijt kon, als ze uitvoerig verslag zou doen over de werkomstandigheden, waaronder het product was vervaardigd. Dus heeft ze een stencil gemaakt, waarin zij uitlegde dat zij leiding gaf aan een netwerk van dertig vrouwen die thuis de kleden borduurden en daar keihard voor werkten. Daardoor konden zij een fatsoenlijk bestaan opbouwen en hun kinderen te eten geven en naar school sturen. De Amerikanen waren hiervan diep onder de indruk en het artikel verkocht. Dus die vrouw uit Madagaskar beseft dat als zij dingen aan het Westen wil verkopen, ze zulke verhalen vertellen.'
 

Dus ze kunnen daar niet meer om de buitenwereld heen?

'De druk en de regelgeving neemt toe. Er zijn richtlijnen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) voor multinationale ondernemingen ten aanzien van milieu, corruptie, sociaal beleid en mensenrechten. Als je een goed ondernemer wilt zijn, moet je voldoen aan SA (Social Accountablity) regels over arbeidsomstandigheden. Grotere bedrijven kunnen dit bouwwerk van regels wel in hun bedrijfsvoering inpassen omdat ze al met milieu en arbeidsvoorwaarden bezig zijn. Maar zo'n vrouw op Madagaskar weet bij God niet waar je het over hebt. Er is behoefte aan eenvoudigere regels, waaraan de kleine producent zich ook kan houden.'
 

Maar is dat wel mogelijk?

'Een organisatie als Fair Trade is goed bezig. Die werken al met coöperaties en met kleine boeren en leren hen om te gaan met deze ingewikkelde regels. Wat mag je nog wel gebruiken aan bestrijdingsmiddelen, waar moet je in een gebouw de brandblusser ophangen; het zijn allemaal praktische dingen die men moet leren. Ook de inwoners van Madagaskar zijn best bereid om verantwoording af te leggen over hun manier van werken. Bijvoorbeeld het aantal uren dat iemand moet werken of de hoogte van het loon. Maar vraag hen niet om allerlei ingewikkelde rapporten op te stellen.'

Ziet u voor het eiland nog andere kansen om uit de armoede te komen?

'In de eerste plaats moet de hoofdstad Antananarivo worden opgeknapt. Het is nu te vies en te onoverzichtelijk. Ik denk dat er ook in de sfeer van het ecotoerisme mogelijkheden zijn. Denk aan westerse vijftigplussers die de natuurparken willen bezoeken. De toeristen moeten kunnen relaxen in een luxe omgeving. Dus moet een infrastructuur worden opgebouwd en de mensen moeten uitleg kunnen geven over de cultuur en de geschiedenis van het eiland. Dat zijn trends uit het Westen, waarop ik hen heb gewezen en waaraan ze nu werken.'
 

De deelnemers aan uw workshop kwamen vooral uit de middenklasse, dus de echte armen heeft u niet bereikt.

'Het waren inderdaad met name vrouwen in leidinggevende functies. Ik heb gemerkt dat het een hele feminiene maatschappij is; het zijn vooral de vrouwen die heel veel power hebben. Zij willen vooruit. Zij willen ondernemen.  Maar de middenklasse heeft een circuit van mensen uit het arme deel van de bevolking om zich heen. Je moet het toch van het middenkader hebben dat mee wil gaan in de vaart der volkeren. Dan zullen de armen er ook beter van worden.'

Op 3 december 2006 worden op Madagaskar presidentsverkiezingen gehouden.
 

 

Jacqueline Cramer is een van de sprekers donderdag op Fill the Gap!-4, de OneWorld-publieksdag over investeren in de informatiesamenleving. Klik hier voor meer informatie over Fill the Gap en bekijk de video met Jacqueline Cramer

Reacties