Broedplaats voor acties of badplaats voor polderaars?

25-01-2005 Bron: OneWorld

Een andere wereld is mogelijk. Al vijf jaar lang is dat de slogan van het Wereld Sociaal Forum. Deze tegenhanger van het World Economic Forum dat jaarlijks gelijktijdig in het Zwitserse Davos wordt georganiseerd, weet steeds meer deelnemers te trekken. Bovendien heeft het WSF regionale en nationale zusjes gekregen zoals het Europees Sociaal Forum en, sinds november 2004, het Nederlands Sociaal Forum. Al deze fora zijn ontmoetingsruimten voor individuen en organisaties die een rechtvaardiger wereld voor ogen hebben; ze worden beschouwd als broedplaatsen van ideeën en strategieën voor een andere wereld.

Na vijf jaar dringt de vraag zich op: Komen die sociale fora verder dan alleen de constatering dat de wereldwijde neoliberale koers niet deugt en dat een andere wereld mogelijk is? De wereld lijkt immers meer in de greep van het neoconservatisme dan ooit tevoren. En nu George Bush aan zijn tweede termijn is begonnen als leider van de grootste wereldmacht, lijkt het bestrijden van armoede en klimaatverandering en het terugdringen van de invloed van multinationals een nog zwaardere opgave.

Minder demonstranten

Is de andersglobalistenbeweging dan over zijn hoogtepunt heen? In de herfst van 2004 concludeerde journalist en globaliseringskenner Ralf Bodelier in de Volkskrant nog dat de belangstelling voor thema's als globalisering en antiglobalisering passé was. Het teruglopende aantal demonstranten dat de jaarvergaderingen van de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) verstoort, was daarvan een bewijs. Zelfs in Frankrijk, waar het verzet tegen het neoliberale beleid van oudsher groot was, neemt het enthousiasme volgens Bodelier af.

Op de site globalinfo.nl weerspreekt Kees Hudig, die veel publiceert over andersglobalisering, deze constatering. Niet het aantal demonstranten is afgenomen, maar het aantal journalisten dat hier over schrijft, kaatst hij de bal terug. Voor de media is het inmiddels 'normaal' dat het verzet honderdduizend mensen op de been brengt. Hudig refereert aan de protesten ten tijde van de G8-top van rijke industrielanden in 2003 in het Franse Evian. Daar kwamen honderdduizend demonstranten op af. 'Op alle vlakken werden de records van Seattle gebroken, maar in de meeste Nederlandse media was het allemaal vaak niet meer waard dan een fotootje met onderschrift,' schrijft hij. Bij de komende G8-top die in juni in Schotland wordt gehouden, voorspelt Hudig nog meer vuurwerk.

Vertroebelende clichés

Remko van Broekhoven van het platform De Wereld Is Niet Te Koop is het met Hudig eens dat de media nogal eenzijdig berichten over de andersglobaliseringsbeweging. De beweging wordt naar zijn smaak te veel beschreven in clichés van enerzijds relschoppers die de ruiten inslaan van een McDonalds en anderzijds de gevestigde clubs die liever gaan polderen met het bedrijfsleven. 'Tussen de straatvechters en de polderaars zit een hele grote groep die steeds belangrijker wordt en waarop je niet zomaar een etiket kunt plakken. Dat zijn voornamelijk jonge mensen die zich inzetten voor een betere wereld, maar niet in een hokje geduwd willen worden. Mijn eigen organisatie is daar een voorbeeld van, maar ook clubs als Alert en het groepje mensen dat het Festival Globalisering heeft georganiseerd.'

'Wij wonen niet in kraakpanden en eten niet alleen maar veganistisch. Maar we broeden wel continu op nieuwe acties. Wij hebben laatst bijvoorbeeld een videoclip met de bekende rapper Def P. opgenomen over de oorlog tegen het terrorisme die al maanden op The Box is te zien. En mocht George Bush naar Nederland komen dan zullen we zeker van ons laten horen.'

Circus van bobo's

Over het Wereld Sociaal Forum is Van Broekhoven een beetje sceptisch. 'Ik ben er twee jaar geleden geweest en heb ook twee keer het Europees Sociaal Forum en het Nederlands Sociaal Forum bezocht. Het is allemaal heel gezellig, massaal en indrukwekkend, maar ik vond het voor mezelf beperkt nuttig. Het is toch een beetje een circus van bepaalde bobo's die iedere keer weer dezelfde discussies voeren zonder echt met initiatieven te komen. Ik heb geen zin om daar als klapvee bij in de zaal te gaan zitten.'

'In plaats van alleen maar praten over het systeem dat slecht is, moeten we gezamenlijke sociale alternatieven uitwerken. De oproep om wereldwijd een demonstratie tegen de oorlog in Irak te organiseren, was een geslaagd voorbeeld. Daarmee kregen ze toch maar mooi 6 miljoen mensen op de been.'

De aanslagen van 11 september en de moord op Theo van Gogh hebben volgens Van Broekhoven het falen van links en de andersglobaliseringsbeweging aan het licht gebracht. 'Als wij voldoende alternatieven hadden kunnen formuleren dan waren mensen niet in de armen van types als Geert Wilders gevlogen. Die ideeën hoor ik niet op een sociaal forum, hooguit in de wandelgangen. Begrijp me goed, het is echt niet alleen maar onzin. Als ik een zak met geld zou krijgen, zou ik zo naar Porto Alegre afreizen. Het is een belangrijke ontmoetingsplaats, maar er moet meer worden gediscussieerd over concrete acties. Bush ligt er echt niet wakker van dat er daar honderdduizend mensen eensgezind zitten te wezen. Je moet het die man lastig maken.'

Links heeft gefaald

Peter Waterman, oud docent aan het Institute for Social Studies in Den Haag en auteur van meerdere artikelen over het Wereld Sociaal Forum, heeft een hekel aan de term andersglobalisten. Volgens hem dekt de term Global Movement for Justice and Solidarity (wereldwijde beweging voor rechtvaardigheid en solidariteit) beter de lading. De politiek-socioloog is milder in zijn oordeel over het forum en de beweging. 'Zij hebben de afgelopen vijf jaar niet gefaald, maar linkse politieke partijen. Kijk maar naar Labour in Engeland. Die zijn nota bene Irak binnengevallen.' Links heeft het contact met de burger verloren, constateert de politiek socioloog. 'De andersglobalisten hebben tenminste wortels in basisorganisaties. Bovendien zijn zij de enigen die met een alternatief zijn gekomen voor het neoliberalisme; een meer humane Keynesiaanse vorm van kapitalisme.'

Waterman is zelf enkele keren naar het Wereld Sociaal Forum en andere fora geweest en moet wel toegeven dat die alternatieven daar nou niet altijd even concreet worden geformuleerd. Het is volgens hem ook niet zo makkelijk om even een ander model uit de mouw te schudden. 'De vorige antwoorden en utopieën zoals het communisme, hebben gefaald. Eerst moet nu tussen groepen wereldwijd een onderlinge verstandhouding tot stand komen, waarbinnen nieuwe ideeën en principes kunnen groeien. Dat is precies wat gebeurt op de verschillende fora. Ik kan als individu zonder dat ik veel geld heb of bij een grote organisatie werk, toch mijn stem laten horen. Dat is de kracht van het forum. Niet voor niets komt iedereen daar met glimmende oogjes van het enthousiasme vandaan.'

Hij vindt het een goed teken dat het forum zich ook iets aantrekt van critici die zeggen: 'een ander forum is mogelijk'. 'Om tegemoet te komen aan de kritiek dat er te veel theorie, maar te weinig praktijk is, zal iedere ochtend worden geprobeerd om per thema concrete gezamenlijke acties af te spreken. Verder is beloofd dat er dit jaar minder plenaire sessies met grote sprekers komen, en meer ruimte komt voor de workshops. Ook zijn de zalen naar een meer toegankelijke locatie verplaatst. Zolang het forum zichzelf blijft vernieuwen, heeft het toekomst.'

'Lees je literatuur'

Steven Brakman, hoogleraar globalisering aan de economiefaculteit van de Rijksuniversiteit Groningen, ziet die toekomst eerder bij het World Economic Forum in Davos liggen. De econoom heeft niet echt een hoge pet op van de andersglobaliseringsbeweging. 'Ik voel niet de aandrang om naar een World Social Forum te gaan. Hooguit om die mensen te zeggen dat ze hun literatuur beter moeten lezen.'

De oplossing voor armoede zit volgens hem niet in het tegengaan van globalisering, maar juist in meer handel. 'De anti-globalisten hebben hun nut bewezen door belangrijke problemen als klimaatverandering, kinderarbeid en armoede op de kaart te zetten. Dat hebben ze bereikt en nu moeten ze de discussie over de oplossing van die problemen overlaten aan specialistische fora en organisaties zoals de International Labour Organisation.'

Marianne Wilschut

Marianne Wilschut is een Nederlandse journalist. Ze schrijft onder andere...

Lees meer van deze auteur >

Reacties