Atjeh kiest voor GAM en autonomie

12-12-2006
Door: Michel Maas
Bron: Wereldomroep

De uitslag is overduidelijk, en zelfs de maximale foutmarge van 2 procent die de verkiezingsinstituten hebben ingebouwd kan daar niets aan veranderen. Officieel is de telling echter nog voorlopig. Irwandi zal daarom zijn overwinningsfeestje nog even moeten uitstellen. De werkelijke uitslag wordt vermoedelijk pas in de loop van januari bekend. In Banda Atjeh heerst echter meteen na de uitslag al een opgewonden stemming. De oude politieke orde is verslagen. Atjeh heeft een Atjeër op de troon gezet die zich door Jakarta niets zal laten voorschrijven.

Eerste stap

De verkiezingen, waarbij behalve de gouverneur ook de bupati (regenten) en burgemeesters werden gekozen, zijn de eerste politieke stap op weg naar autonomie. In het vredesakkoord dat GAM en de Indonesische regering vorig jaar in Helsinki hebben gesloten, is de provincie een vergaande staat van zelfbeschikking beloofd. Door Irwandi in de eerste ronde te kiezen, hebben de Atjeërs laten zien dat zij willen dat Jakarta die belofte nu waarmaakt. Hij geldt als de man die het minst bereid zal zijn tot het sluiten van compromissen. Hij heeft al beloofd dat hij erop zal toezien dat het vredesakkoord tot op de laatste komma zal worden uitgevoerd. 'Ik zal de politieke wil van Jakarta tot het uiterste op de proef stellen.'

Die politieke wil om het vredesproces in Atjeh te laten slagen is - zeker bij president Susili Bambang Yudhoyono - wel aanwezig. Maar Yudhoyono is niet alleen. Gevreesd wordt dat nationalistische elementen in het parlement in Jakarta en delen van het Indonesische leger de controle over Atjeh niet zomaar uit handen zullen willen geven. De eerste tekenen daarvan zijn aanwezig. Het parlement heeft in de nieuwe wet op het bestuur van Atjeh, waarin de autonomie is geregeld, de tekst van het vredesakkoord al op cruciale punten afgezwakt. Het leger bouwt op strategische punten in de provincie grote nieuwe bases, die in strijd lijken met de afspraak dat de militairen er alleen nog maar zijn voor de 'externe landsverdediging'.

Waarnemers

Irwandi zal vooral op deze punten de confrontatie met Jakarta aangaan. Hij zal dat moeten doen zonder de hulp van de internationale Aceh Monitoring Mission (AMM) die tot deze week als een opperscheidsrechter heeft toegezien op het vredesproces. Diens taak, die ook was vastgelegd in het vredesakkoord, zit erop en de laatste waarnemers vertrekken eind deze week. Dat is te snel, aldus Irwandi, die moeizame maanden in de verhouding met Jakarta voorziet. 'Tot nu toe konden wij bij onenigheid terecht bij de AMM. Tot wie moeten wij ons nu wenden, als het misgaat? Tot de regering in Jakarta?' De waarnemersmissie denkt er niet aan langer te blijven, en al helemaal niet aan een terugkeer naar Atjeh, in het geval het vredesproces alsnog mocht mislukken. AMM-hoofd Pieter Feith zegt er simpelweg op te vertrouwen dat alles goed zal gaan: 'Wij hebben geen plan-B.'

Als het akkoord op de letter wordt toegepast, krijgt Atjeh een zelfbeschikkingsrecht dat maar een klein stapje verwijderd is van de zelfstandigheid waar GAM dertig jaar voor heeft gevochten. De provincie mag eigen, lokale politieke partijen oprichten. Bovendien kan Atjeh het leeuwendeel van de opbrengst van de grondstoffen (waaronder gas, hout en edelstenen) voortaan zelf houden. Irwandi wil daaraan economische zelfstandigheid toevoegen. Tot nu toe loopt alle handel van en naar Atjeh via Medan, in Noord-Sumatra. Irwandi: 'Wij hebben ons verkocht aan Medan. Wij moeten onze eigen internationale kanalen en transportmogelijkheden creëren.'

 

Dit artikel is met toestemming overgenomen van de Wereldomroep

 

Michel Maas

Michel Maas is Zuidoost-Azië correspondent voor de NOS en de Volkskrant.

Lees meer van deze auteur >

Reacties