Wat is soja?
Soja is een eenjarig gewas dat een eetbare boon oplevert met een hoog gehalte aan eiwitten (40 – 50%) en olie (20%). Het grootste gedeelte van de mondiale sojaproductie wordt gebruikt als veevoer. Door de hoge eiwitopbrengst per hectare (1,5 – 3,0 ton/hectare) en de goede vetzuursamenstelling heeft soja een erg gunstige prijs-kwaliteitverhouding ten opzichte van andere eiwitbronnen.

Goedkoop duurzaamheidslabel?
Na vier jaar vergaderen heeft de Round Table on Responsible Soy Association vorige week vrijdag overeenstemming bereikt over de criteria waaraan duurzame soja moet voldoen. Nu de eerste criteria op papier staan, barst de discussie opnieuw los. De vraag is of het ‘duurzaamheidslabel’ niet te goedkoop is weggegeven. 
Afgesproken is dat primair bos en waardevol natuurgebied niet omgezet mag worden in soja-plantages. Het komende jaar wordt onderzocht hoe landeigenaren hiervoor gecompenseerd gaan worden.
houtkap regenwoud foto CC
Verder moet het gewas onder andere worden verbouwd volgens de ‘beste agrarische praktijken’, wil het een duurzaamheidslabel krijgen. Hoe het gecontroleerd gaat worden is nog niet bekend. De totstandkoming van de overeenkomst is ondersteund door de Nederlandse Task Force Duurzame Soja, waarin verschillende Nederlandse bedrijven een rol hebben.
Milieu-organisaties als Greenpeace en Milieudefensie protesteren tegen deze ‘greenwashing’. Zij willen een hogere prijs voor het duurzaamheidslabel. Ook Braziliaanse boeren hebben het overleg de rug toegekeerd: zij willen meteen compensatie voor het niet kappen van regenwoud.

 

Waar komt het vandaan?Soja wordt voornamelijk verbouwd in Brazilië, Argentinië en de Verenigde Staten. Door de groeiende vraag naar vlees wereldwijd neemt de vraag en daarmee de productie enorm toe. In Argentinië en Brazilië is de productie van sojabonen in 10 jaar tijd verdubbeld. Dit gaat gepaard met uitbreiding van het areaal. Het soja-areaal in Brazilië is de laatste 10 jaren gestegen van circa 14 naar 22 miljoen ha. Het soja-areaal in Argentinië is gestegen van circa 9 naar 17 miljoen ha. In de Verenigde Staten is het ongeveer gelijk gebleven.

 

 

 

Welke rol heeft Nederland in de wereldwijde sojahandel?
Nederland is de grootste soja-importeur van Europa. In 2008 was ons land verantwoordelijk voor 27% van de EU-import van sojabonen (3,9 miljoen ton) en 22% van de EU-import van sojameel (5 miljoen ton).  Van de bonen is 8% bestemd voor eigen gebruik en van de olie 10%. De rest wordt doorgevoerd naar andere Europese landen. 
Ten opzichte van de mondiale sojaconsumptie is de rol van Nederland minder groot. Nederland importeerde in 2006 1,8% van de wereldwijd geproduceerde sojabonen, 2,5% van de mondiale meelproductie en 0,3% van de sojaolie.

 

 

Waarom is het belangrijk criteria voor duurzame sojaproductie te ontwikkelen?
Soja is een zeer winstgevend gewas waar een groeiende vraag naar is. Daardoor bestaat het risico dat kleine boeren van hun land worden verdreven en anderen onder slechte arbeidsomstandigheden te werk worden gesteld.
Daarnaast bevindt een klein deel van het soja-areaal zich momenteel in het tropisch regenwoud, en bestaat het risico op uitbreiding. Net gekapt regenwoud is namelijk erg vruchtbaar. Sinds juni 2006 bestaat er voor de Europese industrie een moratorium op soja afkomstig van onlangs gekapt bos. De controle hierop wordt echter nog ontwikkeld en Europa is niet de enige soja-afnemer.

Wat is er tegen de huidige overeenkomst?
Greenpeace veroordeelt het toestaan van genetisch gemodificeerd gewassen, het gebruik van bestrijdingsmiddelen en het niet beschermen van niet-primair bos. Bovendien zijn er te weinig garanties dat landrechten niet geschonden worden. Milieudefensie vindt dat bedrijven aan ‘greenwashing’ doen: het goed en groen labelen van foute dingen. Veevoer zou van dichterbij gehaald moeten worden en we zouden minder vlees moeten eten.

Wat zijn de voordelen?
Naast het criterium dat primair bos en waardevol natuurgebied niet gekapt mag worden is uitgesproken dat landrechten een punt van aandacht zijn, evenals arbeidsomstandigheden en milieu. 
In het rondetafeloverleg zitten de belangrijkste stakeholders: de bedrijven die zich bezighouden met sojahandel en gebruik. Wat ze afspreken heeft in de huidige wereldmarkteconomie meer kans van slagen dan wat een milieuorganisatie of regering in zijn eentje wil. Het is een kleine beweging van een grote stroom.
Volgens voorzitter van de Task Force Frans Claassen zet dat meer zoden aan de dijk dan wanneer kleine partijen voet bij stuk houden.

varkens voederautomaat
Soja wordt vooral in veevoer
verwerkt.

,,Je kunt wel een nieuwe niche markt creëren, maar het is belangrijk dat de grote problemen worden opgelost. Dus dat bijvoorbeeld China ook meedoet”, aldus Claassen.
 

Hoe gaat het nu verder?
Een grote boerenorganisatie, Apro soja, is uit het overleg gestapt. Het is de vraag of ze weer aanschuiven en wat er met hun land gebeurt. Verder worden de criteria de komende tijd uitgewerkt in een certificeringsysteem. Ook wordt onderzocht hoe het behoud van regenwoud moet worden gecompenseerd en vooral, wie ervoor betaalt.

Welke rol speelt de consument?
Hoe minder vlees er gegeten wordt, hoe minder soja er nodig is. Ook het soort vlees maakt uit: in een koe gaat gemiddeld veel meer soja dan in een kip. Veel biologische boeren gebruiken alleen voer van eigen land, ook dat helpt ontbossing tegen te gaan.
Daarnaast zeggen bedrijven uit de Task Force te luisteren naar de wens van hun klanten als het gaat om het wel of niet gebruiken van genetisch gemodificeerde gewassen. 70 procent de van de wereldwijde soja-productie is genetisch gemodificeerd, dus er is een duidelijk ‘nee’ nodig om dit tij te keren.

 

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
670

Over de auteur

Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief