‘Afrika is in 2025 niet veel verder’

09-01-2003
Door: OneWorld Redactie
Bron: OneWorld

Van der Veen legt in zijn boek, dat veel stof doet opwaaien, de oorzaak van de Afrikaanse problemen vooral bij de Afrikanen zelf. Ook al neem je externe belemmeringen weg, bijvoorbeeld door Afrikaanse producten volledige toegang te geven tot de westerse markten, dan nog zal het continent zich niet ontwikkelen, stelt de beleidsmedewerker van Buitenlandse Zaken.

De belangrijkste oorzaak voor Afrika’s malaise is volgens Van der Veen het disfunctioneren en oneigenlijk gebruik van de staat. De Afrikaanse elite (‘handige jongens met een buitenlandse opleiding die de macht kregen na het einde van het kolonialisme’) gebruikt de staat als melkkoe. Met staatsmiddelen verlenen zij gunsten aan bevolkingsgroepen in de vorm van overheidsbaantjes, medische voorzieningen etc.

Checks and balances

In het midden van de jaren 80 raakten veel landen in Afrika failliet. De staatspot raakte op en de schaarse middelen werden alleen nog aangewend om de eigen etnische groep te paaien. Dat leidde, aldus Van der Veen, uiteindelijk tot etnisering, burgeroorlogen en desintegratie. Het snelst vond dat proces plaats in landen met veel grondstoffen.

Van der Veen noemt dat van binnenuit opvreten van de staat ‘afrikanisering’. Checks and balances, kenmerkend voor een democratische staat, bestaan niet. ‘In Afrika bestaat geen onderscheid tussen economische en politieke macht en tussen publieke en private macht,’ zegt Van der Veen. ‘Echte macht is onbeperkt.’

Journalist Habtom Yohannes deelde het pessimisme over de toekomst van Afrika. ‘Zelfs na 2025 zal er geen verbetering zijn,’ riep de Eritreëer die werkt voor de EO-radio.

Yohannes is zeer teleurgesteld in de Afrikaanse leiders, ‘die eens zo hoopgevend waren’. De presidenten van Eritrea, Issaias Afeworki, en Ethiopië, Meles Zenawi, waren ooit bevriende vrijheidsstrijders. Enkele jaren geleden spendeerden ze 2 miljoen dollar per dag aan een onzinnige oorlog tussen de landen. Meer dan 2 jaar lang.

Lichtpuntjes

Yohannes: ‘De mensenrechtensituatie in Eritrea is afschuwelijk. En dan hoor ik de staatssecretaris Van Ardenne voor Ontwikkelingssamenwerking op de radio zeggen dat Afeworki een aardige man is! Beide landen staan op de Nederlandse hulplijst van landen die goed bestuur zouden hebben en respect voor mensenrechten.

Waarmee de Eritrese journalist maar wil zeggen dat de elite (vaak opgeleid in het buitenland) door het Westen in stand wordt gehouden. ‘Waarom is dat geen onderdeel van het afrikanisme? De staat is een creatie van het Westen.’ De Somalische wetenschapper Abdullah Mohamoud zag vooral in die ‘patron-client relatie’ tussen het Westen en de Afrikaanse elite dé oorzaak van het achterblijven van Afrika.

Lichtpuntjes voor Afrika zijn vooral de democratiseringsbeweging, de oppositie- en vrouwengroepen en de civil society. Yohannes vindt dat de druk van buitenaf zeer hoog moet zijn om landen te laten voldoen aan echt goed bestuur en respect voor mensenrechten. ‘En dan niet alleen als er blanken in het geding zijn, zoals in Zimbabwe.’

Wat is hierbij de rol van de hulp? Van der Veen kon daar niet op ingaan, omdat zijn werkgever hem een spreekverbod heeft opgelegd (‘afrikanisering op het ministerie,’ sneerde Yohannes). Toch erkende hij dat een belangrijk effect van de hulp is dat het de bestaande structuren bestendigt. Moeten we dan dus de hulp afschaffen, was daarop de vraag uit de zaal. Dat bracht Van der Veen in verlegenheid. Hij knikte, maar off the record.

Reageer op dit artikel

Reacties