Ad Hordijk over zijn terugkeer naar Kenia

01-07-2004
Door: Tekst: Marianne Lindner


Hordijk legt uit dat het KIST destijds volgens een speciale formule werd opgezet, wat cruciaal is geweest voor het succes en de duurzaamheid van het project. 'Het is begonnen als een lokaal initiatief volgens de 'harambee' ('let's pull together') fundraisingmethode, een typisch Keniaans verschijnsel. Hierbij werd door de bevolking geld ingezameld voor het opzetten van het KIST. Politici speelden hierin een grote rol, zoals ook Kenia's eerste president Jomo Kenyatta, die zelf in Kiambu district woonde. Het instituut werd volgens een zelf-financierende formule opgezet, zodat het zichzelf kon bedruipen en niet afhankelijk was van donorgelden. Een deel van de docenten werd geleverd door SNV, en ICCO leverde initiële financiering. Maar het is nooit een Nederlands project geweest. Ikzelf was onafhankelijk, en in dienst van het Keniaanse schoolbestuur. Al met al een echt Keniaans initiatief dus, met volledig lokaal ownership vanaf het begin.'

Ook de onderwijsformule was innovatief: alternatief technisch middelbaar onderwijs met een sterke koppeling tussen onderwijs en werk, met 'self-employment' als doel. Er lag sterke nadruk op de praktische kant van productie en management. Daarvoor ontwierpen we een geheel nieuw curriculum. Dit werd later als nationaal leerplan door de overheid geaccepteerd. Het KIST heeft veelvuldig als voorbeeldfunctie gediend voor soortgelijke initiatieven binnen en buiten Kenia.'

Intussen is er wel het een en ander veranderd. 'Het KIST is nu een overheids-gesubsidieerde instelling, en daardoor veel minder autonoom. Veel praktijkaspecten zijn uit de opleiding gehaald. Daarmee is het innoverende karakter en de creativiteit helaas grotendeels verloren gegaan. De 'entrepreneurial spirit' is afgenomen. De directeur en staf zijn nu in overheidsdienst. Daarmee hebben de Keniaanse politiek en corruptie - die we destijds buiten de deur wisten te houden - meer vat kunnen krijgen op het instituut, en is het oude enthousiasme aardig getaand.' Hordijk vindt dit jammer, maar wel begrijpelijk.

Ownership

Hij is echter wel teleurgesteld dat veel donoren nog steeds onvoldoende kennis hebben opgebouwd hoe effectieve partnerships met lokale instituties aan te gaan, zoals hij tijdens zijn latere missies naar Kenia heeft gezien. 'In het Westen weten we allemaal zo goed hoe het moet, en hebben we de middelen en instrumenten. Maar het trieste is dat we nog steeds weinig idee hebben hoe we een land kunnen helpen door zo'n complex veranderproces heen te komen. In de OS-sector zitten nog teveel gefossiliseerde "hulporganisaties", die er niet in zijn geslaagd een nieuwe rol te ontwikkelen die past bij het "post-hulp" tijdperk.' Hordijk constateert een groot verschil tussen zijn KIST-ervaring destijds, en de manier waarop ownership en participatie nu door donoren worden benaderd. 'De sturende werking van donorfinanciering leidt er doorgaans toe dat de donor een te dominante factor wordt in ontwikkeling, waarbij onvoldoende gekeken wordt naar wat er lokaal speelt. Ook buitenlandse NGO's laten vaak te weinig ruimte voor strategische ontwikkeling van partnerorganisaties. Dat soort hulp leidt niet tot structurele verandering, maar vergroot de afhankelijkheid.'

Het KIST is deze dans gelukkig ontsprongen. 'Donoren zijn er nooit de sturende kracht geworden, ook al hebben ze wel steeds geprobeerd een vinger in de pap te krijgen. Het is een mooi voorbeeld van ownership, niet als donorconditie, maar als drijvende kracht voor verandering. Een donor kan in zo'n geval wel een rol spelen, maar donorsturing blijft een grote risicofactor.'

Speeltuin

Behalve over het altijd zeer warme onthaal als hij op bezoek kwam, was Hordijk bij zijn terugkeer ook ontroerd tekenen terug te vinden van het principe van etnische verdraagzaamheid waarop het instituut destijds was gefundeerd. 'Tijdens de grote etnische clashes in 1998 riep de school op tot etnische verdraagzaamheid. Door een objectief toelatingssysteem wisten we destijds etniciteit en 'patronage' buiten de deur te houden. Het KIST werd zo een van de landelijke instituten die voor alle etnische groepen openbleven.'

Hordijk is nog steeds heel dankbaar voor zijn ervaring bij het KIST. 'Het is de 'speeltuin' van mijn professionele leven geweest, waar ik alle ruimte kreeg te experimenteren in een context van lokaal ownership. Ik heb door die ervaring geleerd dat je als buitenstaander veel kunt bereiken als je je aan een situatie van bestaand lokaal ownership onderwerpt en daar innoverende ideeën inbrengt. Het heeft mij geleerd hoe belangrijk het is eerst naar de lokale context te kijken, goed te luisteren en de lokale dynamiek te begrijpen, voordat je als buitenstaander bepaalt wat je kunt doen.'

Ad Hordijk is organisatie-adviseur en sinds 1986 direkteur van Matrix, een adviesbureau voor 'development and change management'.



Reacties