Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Documentairemaker Bregtje van der Haak (onder meer VPRO Tegenlicht) maakte al eerder producties over de relatie tussen technologie en mens. Zo is in Digitaal geheugenverlies te zien hoe de digitalisering zich verhoudt tot het opslaan van informatie en zocht ze voor Offline als luxe naar plekken in de wereld zonder wifi.

Per Segerbäck woont inmiddels al achttien jaar in een bos, omdat de straling van de nieuwe apparaten hem ziek maakte

portret-Bregtje-van-der-Haak
Bregtje van der Haak

Bregtje, je hebt meerdere films gemaakt over de relatie tussen technologie en de mens. Wat fascineert je zo aan het digitale tijdperk?
“In mijn werk als documentairemaker probeer ik via kleine verhalen te raken aan de grote veranderingen van deze tijd. Ik zie de overgang naar een door digitale netwerk verbonden wereld als een fundamentele stap. Er zijn veel mogelijkheden ontstaan voor individuen. Tegelijkertijd ben ik me gaan afvragen hoe we al die technologie kunnen beheersen op een democratische manier.”

Hoe kwam je op het idee om Ubiquity te maken?
“Tijdens de aflevering Offline als Luxe voor Tegenlicht deed ik onderzoek naar plekken op de wereld waar geen dekking van zendmasten is. Een groot deel van de mensen die hier wonen zijn hun oude woonplek ontvlucht, omdat ze overgevoelig zijn voor elektromagnetische velden (EM-velden). Het feit dat deze mensen ziek worden van de straling en dus feitelijk opgesloten zitten in de maatschappij vond ik direct een triest, maar ook fascinerend gegeven, omdat zij onzichtbare netwerken kunnen waarnemen.”

De documentaire toont de beleveniswereld van drie elektro-gevoeligen: de Zweedse Per Segerbäck, de Japanse Asaka Kojima en de Nederlandse Anouk de Bont. Waarom heb je voor deze drie hoofdpersonen gekozen?
“Ik wilde graag drie verschillende mensen wereldwijd in beeld brengen met dezelfde problemen. De Zweedse Per stond eind jaren ’80 aan de wieg van de smartphone bij Ericsson en weet enorm veel over technologie. Inmiddels woont hij al achttien jaar in een bos, omdat de straling van de nieuwe apparaten hem ziek maakte. Asaka ben ik tegengekomen in Green Banks, een dorp in West Virginia zonder elektromagnetische straling, vanwege de zeer gevoelige telescopen die daar staan. We hebben toen afgesproken om elkaar weer te treffen in Tokio, waar zij woont. Het drukke Tokio tegenover de bosrijke omgeving in Zweden was prachtig, maar het voelde ook erg ver weg. Daarom heb ik er ook voor gekozen om de Nederlandse Anouk de Bont in beeld te brengen met haar gezin. Zo zie je dat het probleem zich niet alleen ver weg afspeelt, maar ook gewoon in Nederland.”

Ubiquity_6

Wat waren de grootste uitdagingen in het maakproces?
“Vooral budgettair was het een grote uitdaging om de documentaire te maken. We konden Per maar één uur per dag filmen. Hij was erg vermoeid en moest veel rusten. Omdat hij de straling van een digitale camera niet verdraagt, hebben we hem met een oude Bolex-camera gefilmd, die met de hand wordt opgedraaid. Daar gaat een filmrolletje, dat na drie minuten al vol zit. Shots zijn maximaal 20 seconden lang. Soms zaten we dagen te wachten in een hotelkamer, doordat Per te vermoeid was om gefilmd te worden. We vonden het belangrijk om hem, maar ook de anderen, daarin te respecteren. Deze mensen hebben zo weinig macht over hun eigen leven, dat we tijdens het maakproces aan al hun voorwaarden wilden voldoen.”

In maart 2018 ontstond er commotie rond de komst van het supersnelle 5G internet, waar meer antennes voor nodig zijn dan het 4G internet. Volgens het Kennisplatform Elektromagnetische Velden en Gezondheid is er geen bewijs voor schadelijke effecten. Zie jij elektrohypersensitiviteit (EHS) als een werkelijk dreiging?
“Ja, je kunt het vergelijken met een allergie. In het geval van EHS ontstaan er lichamelijke klachten als gevolg van een extreme blootstelling aan onzichtbare straling. Toch blijft het moeilijk om EHS als ziektebeeld te erkennen, omdat er vanuit de wetenschap veel verdeelde verhalen komen. Ik vind het ook niet aan mij als documentairemaker om daar een definitieve uitspraak over te doen.”

In Nederland komen de elektromagnetische velden niet boven de grens van wat is aanbevolen vanuit de Europese Unie. Hoe kan het dan dat sommige mensen de straling alsnog zo hevig ervaren?
“Dat komt doordat sommige mensen heviger reageren op straling dan anderen. Bovendien hanteert ieder land weer een andere grens en het lijkt erop of dat nogal onnauwkeurig wordt bepaald. In Frankrijk worden er momenteel overigens maatregelen getroffen om elektromagnetische straling van mobiele telefonie en draadloos internet tegen te gaan. Er morgen bijvoorbeeld geen zendmasten meer geplaatst worden bij basisscholen en peuterspeelzalen. Parijs wil de eerste stralingsbewuste stad worden. Ze zien het daar als een milieu kwestie en de stad wil de straling in de openbare ruimte met 30% verminderen.”

Ben je zelf anders gaan kijken naar elektromagnetische straling na het maken van deze film?
“Ja, ik ben me er vooral bewuster van geworden. Ik merk nu bijvoorbeeld dat ik veel dieper slaap als ik mijn telefoon weg leg. Toch blijft het lastig, want in mijn werk ben ik zeer afhankelijk van technologie, maar ik wil mezelf er niet in verliezen. Ik probeer dus een balans te vinden. Af en toe is het goed om er echt even uit te stappen, om niet alleen maar met het internet te leven. Ik vind het heel waardevol om ook eens alleen met mijn eigen gedachten te zijn. Onze campagne Turn It Off, waarbij we proberen even op de pauzeknop te drukken, sluit daar goed bij aan.”

De documentaire Ubiquity is vanaf vandaag in de bioscopen te zien.

Bron: www.youtube.com

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Judith Tielemans

Judith is afstuderend journalist en houdt van zowel fotograferen als schrijven. Met haar fotoserie over het werk van de stadsecoloog …
Profielpagina