Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

“Het was 9 uur ‘s ochtends. Ze begonnen meteen traangasgranaten te schieten.” Arrestilles Mapallo wijst naar de groene heuvels, een paar honderd meter verderop. Hij is een wacht van de Guardia Indígena van Coconuco, en vertelt hoe de laatste confrontatie tussen lokale bewoners en de politie verliep. “Verschillende kameraden zijn geraakt, uiteindelijk waren er vijf gewonden. Sommige dagen is het rustig, maar op andere dagen is er veel geweld. In de nacht demonstreren we sowieso niet, want dan is het extra gevaarlijk, omdat je niet weet waar de kogels vandaan komen. We hebben geen wapens, niets. Alleen stenen.”

Al meer dan een jaar wordt er in de Colombiaanse gemeente Puracé in de Zuidwestelijke Cauca-provincie gestreden om de toeristische warmwaterbron Agua Tibia. Het merendeel van de lokale bevolking wil zelfbeschikking over het Coconucoreservaat, waar de Agua Tibia-bron middenin ligt. De identiteit van de Coconuco’s is intrinsiek verbonden met het land, en de bron is een van de laatste stukjes van de puzzel om het gebied onder lokale controle te krijgen.

“[De bron] is van ons, maar deze wordt geëxploiteerd door andere personen. Wij zeggen, nee, niet langer. En zo begon het conflict. Ze kunnen niet doorgaan met het verkopen van de rijkdommen die tot ons behoren. Dus ja, we zijn hier, en we blijven hier,” vertelt wachter Mapallo. Vrijwel wekelijks escaleert de situatie tussen de gemeenschap die de ingang tot de bron blokkeert en de politie die hen op gewelddadige wijze verwijdert. Volgens de beweging van landeigenaren en private bezitters zijn acties als die van de Coconuco’s ‘invasies’, terwijl ze volgens groepen die voor herverdeling van het land zijn, vallen onder ‘terugvorderingen’ van rechtmatig eigendom. Het conflict rond de Agua Tibia-bron is een zoveelste manifestatie van het probleem rondom landverdeling en raakt hiermee het pijnpunt van Colombia. Wie heeft recht op welk land? Een kleine elite bezit zeer veel land in Colombia, vaak verkregen onder twijfelachtige omstandigheden, en een groot deel van de landloze bevolking is jarenlang onderdrukt en gemarginaliseerd.

Coconuco_Kemman-10
Een aantal mensen uit de gemeenschap, op wacht bij de Agua Tibia-bron. Beeld door: Alex Kemman

Naar schatting veertig ESMAD (de mobiele anti-verstoringseenheid van Colombia) hebben zich verschanst op het terrein van de Agua Tibia-bron. Deze in het zwart geklede, veredelde oproerpolitie haalt regelmatig het nieuws vanwege hun extreem gewelddadige gedrag. Tijdens de confrontaties tussen Coconuco’s aan de ene kant en ESMAD en de politie aan de andere kant, zijn al meer dan veertig mensen gewond geraakt, en is er een dode gevallen. Dit was de 31-jarige Efigenia Vásquez, een journalist uit de Coconucogemeenschap, die op 8 oktober vorig jaar overleed aan een schotwond. De politie beweert dat de vrouw om het leven kwam door een zelfgemaakt pistool van de Coconucogemeenschap, maar volgens de Coconuco’s is deze moord juist gepleegd om hen te intimideren, en zo te forceren om te stoppen met de acties.

Coconuco_Kemman-5
Luiso Valencia is een wacht van Coconuco. De staf vertegenwoordigt zijn autoriteit. Beeld door: Alex Kemman

Hoewel het verdriet om de dood van Vásquez groot is, heeft het de Coconuco’s juist standvastiger gemaakt in hun claim. Wachter Mapallo staat samen met een stuk of twintig andere leden van de Coconucogemeenschap aan de ingang van de bron. “We houden iedere toerist tegen die de bron wil bezoeken, maar medewerkers van het Agua Tibia-resort en voorraden voor de ESMAD laten we wel door. Voor ons is het belangrijkste drukmiddel dat er nu geen geld verdiend wordt en het kost ook veel geld om de ESMAD hier te houden.” Mapallo vertegenwoordigt officieel de plaatselijke autoriteit en draait ploegendiensten voor de ingang van de toeristische trekpleister. In de toegangsweg is een diepe greppel gegraven, zodat auto’s het terrein niet op kunnen. En overal liggen stenen, als stille sporen van de confrontaties. De daken van de gebouwen aan de ingang zitten vol gaten van stenen en traangasgranaten.

In vergelijking met andere delen van Colombia zijn de Coconuco’s goed georganiseerd. Het is hen bijvoorbeeld gelukt geen drugsteelt en de daarmee gepaarde gewapende bendes in het gebied toe te laten. Het Coconucoreservaat wordt al sinds 1736 erkend, maar werd daarna grotendeels door grootgrondbezitters overgenomen. De lokale bevolking kon voor een hongerloontje op het land werken. Pas in de vorige eeuw werd de lokale beweging actiever en organiseerde deze zich om de voor hen heilige voorvaderlijke landen op te eisen.

Coconuco_Kemman-7
De binnenkant van een woning bij de bron die door de politie kapot is gemaakt, volgens lokale bewoners. Beeld door: Alex Kemman

“In 1971 hadden we 1.600 hectare onder gemeenschapscontrole, nu zijn dat zo’n 13.000 hectare. Er is nog 10 tot 15 procent aan land over, tot we ons hele reservaat hebben geclaimd. We stoppen niet tot we ons rechtmatige gebied terug hebben.” Isneldo Avirama spreekt terwijl hij zijn kleurrijke staf vasthoudt, die zijn autoriteit vertegenwoordigt. Sinds drie weken is hij de nieuwe gouverneur van Coconuco. Elk jaar worden er verkiezingen gehouden voor een opvolger. De ‘sanering’ – het terugnemen van land dat nog niet tot de gemeenschap behoort – is een belangrijk thema. In het dorpje Coconuco mag iedereen wonen, maar ze willen dat het omringende land naar de oorspronkelijke bewoners gaat, zodat zij hier op traditionele wijze kunnen leven.

Dit is in lijn met de grondwet van 1991, deel van het toenmalige vredesakkoord tussen een aantal guerrillagroepen en de nationale overheid. Volgens deze wet hebben oorspronkelijke bevolkingsgroepen recht op hun land. Het is vervolgens aan de overheid om de eigenaren uit te kopen. In de praktijk wordt rondom dit soort thema’s echter niet altijd zo geoordeeld, en gaat het vaak gepaard met een lange legale strijd.  De Colombiaanse overheid onderhandelt sinds 2013 met eigenaar Diego Angulo Rojas, naar het schijnt een voormalig legerofficier, die al dertig jaar de Agua Tibia-bron bezit. Zelf woont hij niet in Coconuco.

Coconuco_Kemman-4
Maria Avirama komt uit Coconuco, maar studeert rechten in Popayán. Ze wil graag burgemeester worden. Beeld door: Alex Kemman

In Coconuco vraagt men zich af aan welke kant de Colombiaanse overheid staat: de lokale bevolking of de landeigenaren. Tijdens de eerste bezettingsacties van de thermale bron werden direct tien busjes met ESMAD gestuurd. “Misschien heeft de eigenaar invloed in de regering, of dat soort dingen. Misschien wil hij het niet verkopen. De overheid heeft wel aangeboden het te kopen, maar het lijkt alsof hij meer geld wil.” De precieze bedragen zijn onbekend. Het ministerie van Agricultuur en Binnenlandse Zaken stelt in een persverklaring dat zij niet meer kunnen betalen dan het land officieel waard is.

Dat de strijd om de bron nog niet gestreden is, is in elk geval zeker. Ook gouverneur Avirama denk dat de bezetting nog wel een jaar langer kan duren, en zegt standvastig: “We blijven zo lang als nodig is, wat ons betreft tot in het oneindige.”

Steenkoolmijn in Colombia

Bloedkolen: zoektocht naar de waarheid in Colombia

Nederlandse energiebedrijven zijn de belangrijkste kopers van Colombiaanse steenkool.…

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
headshot-6183

Alex Kemman

Freelance journalist en fotograaf

Alex Kemman is fotograaf en freelance journalist. Hij zoekt naar de persoonlijke verhalen in conflictgebieden en hoe mensen geraakt worden …
Profielpagina

Advertentie

wca2019_600x500_v4 (002)