Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Als klein meisje was ik een van de weinige kinderen met een getinte huid op een rooms-katholieke basisschool in de Achterhoek. Ik werd erom gepest, maar vond dat niet raar, want ik kon ook wel zien dat mijn huidskleur niet dezelfde was als die van mijn klasgenootjes. Jaren later werd mij tijdens mijn bijbaantje in de horeca vaak gevraagd waar ik nou eigenlijk vandaan kwam. Alleen aan mij – niet aan mijn collega’s. Steevast antwoordde ik: “Oh gewoon, vijf minuutjes hiervandaan.” De niet-begrijpende blikken die ik terugkreeg waren goud waard. Daarna volgde altijd de vraag: “Maar waar kom je écht vandaan?”

Voorheen vond ik de vraag naar mijn achtergrond nooit erg. Mijn moeder is Hindoestaans-Surinaams, mijn vader Nederlands. Ik was trots op mijn exotische afkomst, en vertelde er dan ook graag over. Maar naarmate ik ouder werd, begon de vraag me te frustreren. En nu ik zelfs op Tinder veelvuldig bevraagd word over mijn afkomst, wordt het hoog tijd hier dieper op in te gaan.

Schermafbeelding-2018-09-10-om-10.34.11

Alledaags racisme

Ik ben een Nederlander. Of juist niet, volgens de beruchte quote van Máxima: “De Nederlander bestaat niet.” Dit wordt nog eens bevestigd doordat verreweg de meeste Nederlanders een migratie-achtergrond hebben. In ieder geval ben ik net zoals vele anderen geboren en getogen in ons kikkerlandje. Het is dus nogal raar als een geboren en getogen witte Nederlander aan mij, een geboren en getogen Nederlander die toevallig niet-wit is, vraagt waar ik nou eigenlijk vandaan kom. De absurditeit van deze situatie en het onbewuste racisme dat hierbij kan komen kijken wordt geïllustreerd in het onderstaande filmpje. En dit onbewuste racisme komt vaker voor dan we denken.

Bron: www.youtube.com

Het continu ontvangen van de vraag naar je afkomst draagt consequenties met zich mee. Voortdurend klaarstaan om te reageren op een eventuele racistische ondertoon van deze vraag is hier een voorbeeld van. Eerder schreef Sabrine Ingabire over alledaags racisme, dat nog steeds erg aanwezig is in onze samenleving. Het te allen tijde voorbereid zijn op racisme hoort hier ook bij:

“Wanneer ik me, als zwarte vrouw, begeef in witte omgevingen, heb ik een volledige mentale uitrusting aan. Ik ben voorbereid op alle racistische dingen die kunnen gebeuren, en ik ben vooral voorbereid om het mij niet te laten raken.”

Dit gecreëerde schild helpt relativeren, maar kan tegelijkertijd voor verrassingen zorgen, zoals bij deze Twitteraar:

Bron: twitter.com

Interesse en intentie

Vragen naar iemands afkomst is beladen op verschillende manieren. De vraag heeft vaak een andere lading als deze gesteld wordt door een ‘autochtoon’ aan een ‘allochtoon’, dan wanneer het gaat om ‘allochtonen’ onderling. Als een ‘autochtoon’ het aan een ‘allochtoon’ vraagt, kan het gaan om interesse en intentie.

Bij oprechte interesse is iemand benieuwd of je kleurtje afkomstig is van een all-inclusive vakantie in Mallorca, of van een vader of moeder met een migratie-achtergrond.

Bij intentie is er sprake van een ‘antagonisme’, ofwel de vorming van tegenstrijdigheden: een wij en een zij. Dit wordt ook wel hokjesplaatsing of labeling genoemd. Iemand labelen kan overkomen als het drukken van de ‘niet-Nederlander’-stempel, wat onze multiculturele samenleving niet ten goede komt. De vraag naar iemands afkomst wordt gesteld om erachter te komen waarom iemand een niet-Nederlands uiterlijk heeft – wat dat ook mag zijn. Dit kan overkomen als een bevestiging van het niet passen in het hokje ‘Nederlander’, hoe divers dit hokje ook zou moeten zijn.

Verder merk ik dat er een interessante dynamiek gaande is tussen ‘allochtonen’ onderling. Het zoeken naar een overeenkomstige migratie-achtergrond kan een reden zijn voor het vragen naar iemands achtergrond. Deze ‘allochtoon’-‘allochtoon’-dynamiek is nog interessanter op plekken waar de populatie minder divers is dan bijvoorbeeld in het Westen van Nederland. Mannen van kleur, schaars binnen het studentenleven in Oost-Nederland, weten mij vaak te vinden. Met, je raadt het al, als openingszin: “Én, waar kom jij vandaan?” Het is erg interessant dat juist de mensen die de afkomstvragen krijgen, dit ook aan elkaar vragen.

Dalilla-Hermans-04-©-Harvey-Bouterse-

‘Hoe lang gaan we nog verbaasd zijn over racisme?’

Wat er op Pukkelpop gebeurde, snijdt diep maar verbaast niet, stelt Dalilla Hermans.

Turk of Marokkaan?

In zijn zomerhit Overal zingt de Pakistaans-Nederlandse rapper Hassan Syed, bekend als F1rstman, hierover: “Zeg waar kom je vandaan? Turk of Marokkaan?” In een stuk in de Volkskrant over afkomst in Nederland, vertelt Syed over zijn overheersend witte fanbase, en hoe hij, juist door het benoemen van de twee ‘allochtone’ identiteiten, bij hen meer bewustzijn creëert. Hierbij wordt namelijk voorkomen dat deze identiteiten op één hoop worden gegooid. Beeld je maar in: een tent op de Zwarte Cross waarbij door het publiek luidkeels wordt gevraagd of je Turks of Marokkaans bent.

Johan Fretz heeft het over dit fenomeen in zijn boek Paramariboom. Een boek dat beschrijft dat vooral ándere mensen zich bezighielden met zijn afkomst, voordat hij dat zelf deed. Het is te vergelijken met het vragen naar de betekenis van een gegraveerde ketting of een geheimzinnige tattoo. Het valt op, je prikt er niet direct doorheen en ernaar vragen kan ongemakkelijk zijn en een gevoelige snaar raken – niet omdat iemand geen antwoord wil geven, maar omdat iemand door wél te antwoorden het risico loopt vanaf dan ‘gelabeld’ te worden. Als Surinamer, Marokkaan, Turk, ‘halfbloed’ of ‘allochtoon’.

En natuurlijk blijf jij wie je bent, ongeacht jouw migratie-achtergrond. En ongeacht de onbewuste bedoelingen die hangen aan het vragen naar iemands afkomst, blijft het belangrijk om bewust te zijn van het mogelijke racisme dat hierbij komt kijken. Totdat we in een ideale wereld zonder labels leven, blijft de vraag naar iemands afkomst dan ook een vraag waar je tweemaal over na zou moeten denken.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
WhatsApp-Image-2018-09-03-at-10.51.44

Tamara Hartman

Tamara Hartman (1996) is masterstudente Gender Studies en heeft een brede interesse die varieert van seksualiteit tot kolonialisme.
Profielpagina