Achtergrond: Tien jaar Nafta, lessen van een 'bilateraal' verdrag

19-09-2003
Door: OneWorld Redactie
Bron: OneWorld

Wat is Nafta?

Nafta staat voor Noord-Amerikaanse Vrijhandelsverdrag dat de Verenigde Staten, Canada en Mexico hebben gesloten. Het vrijhandelsverdrag trad officieel in werking op 1 januari 1994.

Wat houdt Nafta precies in?

De naam dekt niet volledig de lading. Het gaat er niet alleen om dat zoveel mogelijk invoerheffingen en quota in het onderlinge handelsverkeer worden afgeschaft. Ook vrij verkeer van kapitaal, investeringen en aandelen is in het verdrag meegenomen.
De vrijhandel betreft alle producten; van speelgoed en diensten tot avocado's en maïs. Alleen olie, belangrijk voor de Mexicaanse staatskas, blijft buiten het verdrag.
De invoertarieven op vele producten werden direct opgeheven. Voor economisch gevoelige producten is afgesproken dat de tarieven stapsgewijs worden afgebouwd. Appels, aardappelen en kippen zijn tariefvrij verhandelbaar sinds 1 januari dit jaar. Voor maïs, bonen en poedermelk worden de tarieven geleidelijk afgebouwd, tot nul in 2008. Voor een aantal producten blijven ook quota korter of langer bestaan.

Wat zijn de gevolgen van Nafta - de cijfers

De buitenlandse investeringen in Mexico zijn sinds 1993 sterk toegenomen. Van bijna 50 miljard dollar halverwege 1993 tot 110 miljard dollar in 2001 (met een piek van bijna 130 miljard in 1997). [Bron: Ministerie van Economische Zaken, Mexico]

Vanaf 1993 is de landbouwexport van de VS naar Mexico verdubbeld tot 7,9 miljard dollar in 2002. De Mexicaanse export van landbouwproducten verdubbelde ook bijna tot 6,1 miljard dollar. [Bron: Amerikaanse ministerie van Landbouw]

Voor de totale onderlinge handel is de handelsbalans van de VS ten opzichte van Mexico veranderd van een overschot in 1994 (1,34 miljoen) naar een tekort in 2000 (22,8 miljoen) [Bron: Census Bureau, VS]

De totale omvang van de Mexicaanse export steeg sinds 1994 van 61 tot 173,3 miljard dollar in 2002, terwijl de invoer toenam van 79,3 tot 185,4 miljard dollar. Mexico blijft een handelstekort houden. [Bron: Wereldbank]

Het aantal Mexicanen dat werkt in de maquiladoras (de assemblage-bedrijven) is gestegen van 550 duizend in 1994 tot 1,2 miljoen in 2001. [Bron: Statistisch Onderzoeksbureau Inegi, Mexico]

Tussen 1993 en 2001 steeg de arbeidsproductiviteit met 47,7 procent. In bijna dezelfde periode (1993-200) daalde echter het minimumloon in Mexico met 18 procent en het gemiddelde arbeidsloon met 21 procent. [Bronnen: ministerie van Economische Zaken en Inegi, Mexico]

Het aantal Mexicanen dat in armoede leeft is tussen 1994 en 1998 gestegen van 50,9 procent tot 58,4 procent. Van de Mexicanen op het platteland leefde in 1998 82 procent in armoede, tegenover 79 procent in 1994. [Bron: Wereldbank 2001]

Bovenstaande cijfers geven een trend weer. Niet alles is voor 100 procent te wijten aan Nafta.

Hoe kunnen Nafta en een WTO-verdrag worden vergeleken?

Nafta is weliswaar een regionaal verdrag maar de economische relatie tussen de VS en Mexico heeft alle trekken van een bilaterale handelsovereenkomst. In zijn geheel lijkt dat voor Mexico ongunstig uit te pakken. Een overzicht op vier gebieden.

Landbouw
Ondanks het feit dat tarieven voor landbouwproducten fasegewijs zijn afgebouwd, blijken de gevolgen voor kleine boeren in een minder ontwikkeld land als Mexico ingrijpend. Onder druk van met name de VS en de Europese Unie blijven de meeste ontwikkelingslanden in de WTO hardnekkig vasthouden aan de eis van een speciale en gedifferentieerde behandeling als het gaat om invoertarieven. Zoals voor Mexicaanse boeren maïs een strategisch product is, is koffie en suiker dat voor sommige Afrikaanse en Caraïbische landen en willen zij die markt beschermen.

De exportmogelijkheden van een goedkoper producerend land blijken ondanks de vrijhandel niet altijd zo groot. Mexico verwachtte een enorme afzet van met name fruit. Maar de Verenigde Staten slaagden erin bijvoorbeeld lange tijd Mexicaanse meloenen maar ook avocado's tegen te houden, vanwege respectievel


(Bronnen: Barbara Hogenboom, Centrum en Documentatie Latijns Amerika (Cedla); Bertram Zagema, schrijver van 'Casino Mexico' (Kritische Reeks Lemniscaat 2003); IPS; Milieudefensie; Oxfam.)

WTO
Site van PLAN met info over onder meer Nafta

Reacties