CEDLA Cursus: Het cyclisch denken in de Latijns Amerikaanse film

BA6 Het cyclisch denken in de Latijns Amerikaanse film
Docent: Dr. Arij Ouweneel
Periode: 3 april – 29 mei 2012  
Tijd: hoorcollege dinsdag 10.00 – 13.00 uur
Cursuszwaarte: 6 of 10 EC’s
Max. aantal deelnemers: 25
Toelatingseis: geen

Meer informatie: http://www.cedla.uva.nl/30_courses/BA/BA6.html

Beschrijving
In het Westen zijn we gewend aan een lineair denken in onze manier van vertellen: situatie-oorzaak-gevolg. In veel films is er een personage dat aan het begin een soort opdracht krijgt (Verslaat zij de schurk? Maakt hij haar verliefd op hem?) en die aan het eind die opdracht vervuld ziet. Tussendoor moet hij echter veel tegenslagen overwinnen. Tegen het einde van het verhaal dreigt zelfs de totale mislukking. Dit soort vertellingen heeft een spanningsboog die zich ontlaadt in het laatste kwartier. Veel Latijns-Amerikaanse films kennen echter een cyclisch verloop. Een personage wordt opgevoerd in een bepaalde emotionele, sociale of politiek “staat”. Daarna volgt gewoonlijk een stapsgewijze achteruitgang tot ongeveer de helft of iets daarna. Een onverwachte kracht grijpt in — meestal een vrouw. Daarna gaat het weer stapsgewijs beter tot de “staat” zich heeft hersteld. Maar intussen heeft het personage wel bijgeleerd. De ontlading van de spanning zit niet aan het eind maar rond de helft, bij de omslag van “chaos” naar “orde”.

Deze vertelkunst weerspiegelt een culturele denkwijze die niet-Westers genoemd mag worden en een oude geschiedenis kent, teruggaand op de pre-koloniale tijd. De sociale eigen identiteit van het continent hangt aldus voor een groot deel samen met de wijze waarop iets wordt verteld. Deze vertelling heeft ook gevolgen voor hoe er bijvoorbeeld over genderverhoudingen en politieke macht wordt gedacht. Mensen die zich voorstellen zich in een “chaos” te bevinden leiden van deze denkwijze af dat ze er uit kunnen komen en ook hoe ze dat moeten doen. De vertellingwijze is daarmee een draaiboek voor sociaal handelen. Deze thematiek wordt in de cursus toegelicht waarbij de cyclische vertelling wordt besproken aan de hand van enkele Latijns-Amerikaanse films en de “vorm” wordt gekoppeld aan de sociale werkelijkheid van het continent. Daarbij wordt vooral gekeken naar de “staat” van de hoofdpersoon aan het begin en het eind van de film want daarvan moet worden afgeleid waar de film overgaat en welk “sociaal draaiboek” wordt of is aangesproken.

Werkform/toetsing
De cursus bestaat uit hoorcolleges met bijbehorende literatuur. Beoordeling vindt plaats op basis van een tentamen waarin naar de hoorcolleges en de stof in het boek wordt gevraagd (tentamen op 29 mei, hertentamen op 12 juni). Uitbreiding van de cursus kan door het schrijven van een werkstuk over een film. Ook masterstudenten kunnen deelnemen maar moeten dan extra werk verzetten in overleg met de docent.

Literatuur
– Arij Ouweneel, Terug naar Macondo. Het spook van Honderd jaar eenzaamheid en het inheemse innerlijk van de Mesties, Amsterdam 2007.