REPORTAGE: Suriname, thuiszorg in de tropenzon

Bewoners van het Surinaamse regenwoud trekken weg, op zoek naar werk.
Een toeristische lodge zorgt dat de achterblijvende ouderen niet onverzorgd achterblijven.

Geen wekker nodig op het eiland Danpaati. Iedere ochtend voltrekt zich hetzelfde tafereel met de ijzeren regelmaat van de natuurklok. Nog voor de eerste streep daglicht over de rivier valt, ontstaat een kakofonie van gekoer, gekir, getsjilp, getwinkeleer en insectengezoem. Daarna kun je met de dag doen wat je wil. Je kunt in een pijlsnelle, gemotoriseerde korjaal over de rivier schieten en aanmeren bij een paar rivierdorpen. Of door het Amazonebos lopen, op vissafari gaan en ’s avonds een optreden zien met muziek, zang en dans.

Eigengereidheid
Wat je hier aan cultuur meemaakt, behoort toe aan de Saramaccanen, van wie de meesten hun afstamming kunnen terugvoeren op het West-Afrikaanse Ghana. Ze hadden de pech onderworpen te zijn aan een erg hardvochtig soort slavendrijver: Nederlandse plantage-eigenaren. Met grote regelmaat verdwenen er slaven van die plantages. Ze doken onder in het eindeloze bos en beraamden aanslagen op hun voormalige meesters. Niet zo vreemd dus dat deze groep, ook wel ‘marrons’ genoemd, een onmiskenbaar soort eigengereidheid uitstraalt. Midden in deze gemeenschap moest maar eens een speciale toeristenbestemming gecreëerd worden, bedachten een paar Nederlanders tien jaar geleden. Het begin was stroef, maar in 2005 werd een herstart gemaakt en het bedrijf draait nu stukken beter. Directeur Paula Claessens van Danpaati River Lodge maakt de balans op van het seizoen 2008-2009, dat de eerste klap van de recessie mocht opvangen. “Danpaati loopt op zich redelijk. De bezetting komt dit jaar uit op 30 procent, waarmee de exploitatie van onze lodge gedekt is. We hebben een vast aantal groepen per jaar die zorgen voor de continuïteit. Maar je merkt dat mensen voorzichtiger zijn en een goedkopere bestemming boeken.” Claessens denkt overigens wel dat de bezetting weer zal aantrekken. Ze heeft alle reden voor het optimisme. De ligging van Danpaati is zonder overdrijven paradijselijk. Een klein maar betoverend eiland, midden in een grillige tropische rivier. Behalve de motortjes van de korjalen overdag is er geen enkel industrieel geluid te horen. Af en toe staat er eens een radio aan.

Thuiszorg
Rust, het bos, de rivier en de cultuur van de Saramaccanen. Dat is waar de (hoofdzakelijk Nederlandse) toeristen voor komen. En daarbij dragen ze ook nog een beetje bij aan een wat aangenamere oude dag van de bejaarde bewoners van de dorpen, vooral vrouwen. Die krijgen mede dankzij de lodge thuiszorg. Thuiszorg? In de Surinaamse jungle? Als u van de schok bekomen bent, zal Sidoni Kwadjani het u uitleggen. Zij coördineert de thuiszorgoperatie die zich over twaalf dorpen uitstrekt. Kwadjani neemt u in sneltreinvaart mee over de rivier. Terwijl we van dorp naar dorp swingen, verklaart ze hoe het komt dat dit deel van de wereld thuiszorg behoeft.
“Als je hier rondkijkt, zie je vooral kleine kinderen tot een jaar of twaalf en ouderen vanaf een jaar of zestig. Die zijn er soms erg slecht aan toe. Toen ik hier in 2000 begon, zag ik een oude vrouw die een half uur nodig had om naar de rivier te lopen om haar was te doen. Nu krijgt ze dagelijks haar kleren gewassen thuis.” Zo zijn er velen: slecht ter been, ziek en vaak te zwak om zelfs nog maar de deur uit te komen. Thuiszorg is soms hun enige bezoek. Nederlands aandoende problemen in de tropenzon.

Zorgverzekeraars
De levensverwachting in Suriname ligt voor mannen rond de zeventig jaar, vrouwen worden zes jaar ouder. Dat is een lange tijd als je niemand hebt die voor je kan zorgen. Maar de Saramaccaanse dorpen hebben een demografie die nog veel dramatischer is. Het is een uitstervende gemeenschap. Bijna iedereen in de productieve leeftijdsgroep (zeg: van twintig tot vijftig jaar) is vertrokken. Naar Frans Guyana om de hoek, waar werk is en waar de euro heerst. Of naar de hoofdstad Paramaribo, ook voor werk. “Er is pas weer een toekomst in de dorpen als er werk is”, stelt Sidoni Kwadjani vast. In de negen jaar dat ze hier nu werkt, heeft ze weinig verbetering gezien. De lodge zelf en de thuiszorgprojecten die met geld van de lodge, plus bijdragen van Nederlandse zorgverzekeraars worden ondersteund, garanderen een beetje werkgelegenheid, maar het is niet genoeg.
Het is overigens absoluut geen reden voor Paula Claessens om ermee op te houden. Integendeel. Het thuiszorgproject zit rond de tafel met andere sponsors en de Surinaamse overheid om te praten over financiering op de langere termijn. “Maar het uiteindelijke doel is om helemaal niet meer afhankelijk te zijn van sponsoren.” Of dat ooit gaat lukken, is de vraag.

Late avond. De nacht heeft het weer overgenomen van de dag. Ergens ver weg klinkt een overbekend oergeluid. Drums. Het bos verzacht de harde klappen tot een fluwelen oorstreling. Mooi, er zit dus nog wat leven in de dorpen. Maar de vraag blijft: voor hoelang nog?