Hoe groen is mijn spaargeld?

Met jouw spaargeld verdienen banken hun brood; door het uit te lenen en te investeren, veelal in het verre buitenland. Maar hoe verantwoord zijn die investeringen? Sinds 2009 zoekt de Eerlijke Bankwijzer dat voor je uit.

Crisis of geen crisis: we sparen veel. Op alle Nederlandse spaarrekeningen tezamen staat 310 miljard euro, meer dan een verdubbeling ten opzichte van 2000. De Bankwijzer, een initiatief van Oxfam Novib, bestudeert de duurzaamheidsrichtlijnen van banken en geeft banken scores. De thema’s variëren van mensenrechten, milieu, energie en arbeidsomstandigheden tot dierenwelzijn. Op de website van de Bankwijzer ziet u de prestaties van uw bank vergeleken met andere banken.

“De bankwijzer is briljant”, zegt Jasper Blom, financieel onderzoeker aan de  Universiteit van Amsterdam.  “Je kunt precies zien hoe goed jouw bank scoort op de thema’s die jij belangrijk vindt.”  Bent u zeer begaan met een duurzame visvangst? Naar gelang de score kunt u uw bank een ‘gele kaart’ of een compliment sturen, of natuurlijk overstappen naar een bank die beter scoort.

Watergebruik en pesticiden
Volgens de Bankwijzer bezochten ongeveer honderdduizend mensen de afgelopen drie jaar de website van de Bankwijzer. Zevenduizend van hen ondernamen een actie, positief of negatief, richting hun bank. Een belangrijker effect van de Bankwijzer, volgens onderzoeker Blom, is dat de banken elkaar in de gaten houden. “Doordat de scores met elkaar worden vergeleken zijn banken sneller geneigd duurzamer te ondernemen.”

Alle Nederlandse banken, met uitzondering van Delta Lloyd, hebben in de afgelopen drie jaar hun maatschappelijk beleid op meerdere thema’s aangescherpt, concludeert Peter Ras, namens Oxfam Novib projectleider van de Bankwijzer. Zo heeft de Friesland Bank duurzaam beleid ingevoerd met betrekking tot olie- en gasindustrie, en het gebruik van water en pesticiden door landbouwbedrijven. De ING Bank heeft richtlijnen ingevoerd voor duurzame visserij.

‘Extra goed’
Richard Kooloos, chef Duurzame Ontwikkeling bij ABN Amro, vindt dat de Bankwijzer bij ‘deze tijd’ hoort. “Net als restaurants krijgen wij een ‘externe recensie’.” Kooloos baalt dat zijn bank een aantal punten achter staat op de Rabobank en de ING. “We doen ons best om die achterstand bij de volgende rapportage in te halen.” De bankwijzer is wel erg gericht op de belangen van de NGO’s die hem hebben opgesteld, vindt Kooloos.  “Het feit dat zo’n tienduizend van onze medewerkers vrijwilligerswerk doen, telt niet mee voor de bankwijzer.”

Piet Sprengers, hoofd Duurzaamheidsbeleid van de ASN Bank betreurt ook wel eens de scores van zijn bank op de Bankwijzer. Maar dan omdat zijn bank niet ‘extra goed’ kan scoren. “Wij stellen onze duurzaamheidsdoelen hoger dan de hoogste scores bij de bankwijzer. We scoren nu soms hetzelfde als de gewone banken.”

Bankwissel
Volgens de Bankwijzer wordt duurzaam bankieren steeds populairder onder Nederlandse spaarders. “Dat klopt”, zegt Kees Gootjes van de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling. “Banken hoefden eerder vooral te luisteren naar de wensen van hun aandeelhouders. Nu zien we steeds meer spaarders die hun geld op een duurzame rekening willen parkeren.”

De duurzame banken ASN en Triodos groeien hard. De ASN zag haar spaardersbestand de afgelopen jaren met ruim vijftigduizend per jaar toenemen (ruim 10 procent van het klantenbestand). Bij Triodos bedroeg de stijging zelfs 24 procent in 2011. Volgens ASN directeur Ewoud Goudswaard zijn nagenoeg al zijn nieuwe klanten afkomstig van de ING en gaven zij ‘duurzaamheid’ op als reden voor de bankwissel.

‘Real economy’
Volgens Richard Kooloos is even hoog scoren als ASN of Triodos voor de ABN Amro onmogelijk.  Als zijn bank de ASN eisen zou overnemen kan de bank sluiten, volgens Kooloos. “Wij opereren in de ‘real economy’ en financieren dus ook bedrijven die niet zijn opgericht met een specifiek duurzaam doel, zoals de fossiele brandstoffen sector. Maar wij implementeren wel degelijk een  duurzaamheidsagenda.”

Piet Sprengers: “Wij zijn het juist die  in de ‘real economy’ opereren”, zegt de ASN man, “want de enige 'real economy' is een duurzame economie.” De ASN investeert niet in fossiele energie, omdat die volgens de bank  gaat verdwijnen.

Clustermunitie
Een van de successen waar de Bankwijzer melding van maakt is dat bijna alle banken zijn gestopt met de financiering van de productie van omstreden wapens. “Dat zijn natuurlijk mooie prestaties” zegt Jan Willem van Gelder, van onderzoeksbureau Profundo, die voor de Bankwijzer de duurzame richtlijnen van van banken toetst aan de praktijk. “Maar die verbeteringen zijn niet zo zeer het gevolg van de Bankwijzer of de goede bedoelingen van banken”. Nederlandse banken die klanten hadden in de omstreden wapenindustrie zijn, volgens Van Gelder óf opgeheven (Fortis), óf zijn niet meer internationaal actief (ABN Amro). Het internationaal verdrag tegen clustermunitie(2008) gaf de overige banken (RABO en ING) een laatste duwtje in de goede richting.

Zere plek
De grote uitdaging voor de bankwijzer is transparantie, zegt Jan Willem van Gelder. “We kunnen de banken niet goed genoeg doorlichten omdat veel banken hun duurzaamheidsbeleid niet helder op papier hebben staan. Of ze willen niet precies zeggen waarin ze investeren.” Volgens Van Gelder verschaffen alle banken, behalve Triodos en ASN, te weinig informatie. “Als watchdog schiet de Eerlijke Bankwijzer daarom te kort.”

ABN Amro-man Kooloos: “Inderdaad, wij moeten beter communiceren wat we wel, en wat we niet doen. Daarom komt de ABN Amro deze maand met een speciaal jaarverslag Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. “

“Het klopt helaas dat banken weinig transparant zijn”, reageert Peter Ras. En daarom verduurzamen banken traag volgens hem. “Het blijft onze taak steeds de vinger op de zere plek te leggen.”

Duurzaam gesleutel
Is er in crisistijd wel ruimte voor kritisch en duurzaam gesleutel aan economische investeringen? “Jazeker”, zegt ASN-directeur Ewoud Goudswaard.  “Er is juist goed geld mee te verdienen!” De ASN bank boekte inderdaad vorig jaar een record winst (stijging 18,6 procent) zo blijkt uit de jaarcijfers. Triodos noteerde in 2011 een jaarwinst van maar liefst 51 procent.  “De crisis biedt juist de kans om afscheid te nemen van verouderde en vervuilende productie en grootscheeps in te zetten op duurzaamheid”, aldus Goudswaard.

Dat zijn mooie woorden. Maar misschien wordt de ASN Bank ook wat verrast door haar sterk groeiende marktpositie. De bank sluisde bijna de helft van haar vermogen van 9,7 miljard euro door naar moederbedrijf SNS Bank, om hypotheken te dekken. Wellicht een minder duurzame besteding dan de ASN spaarder zich zal wensen.

Nederlandse banken hebben er door de Eerlijke Bankwijzer, ongevraagd, nieuwe kwartaalcijfers bij. De verduurzaming van de Nederlandse banken is op gang, maar snel gaat het niet.  Dat merkte kort geleden ook het ministerie van Financiën. De huisbankier van het departement, de Royal Bank of Scotland, bleek een fabrikant te financieren van…clusterbommen.