Wie denkt dat inrichtingen als uit One flew over the cuckoo's nest niet echt bestaan, moet eens in Pretoria gaan kijken. Voor een verhaal in de krant over de schokkende werkelijkheid van een psychiatrische inrichting in Zuid-Afrika, bezocht ik zondag Wilkins in Weskoppies. Hij houdt contact met een mensenrechtenorganisatie, die probeert hem eruit te krijgen.

Ik zag mensen, vaak alleen gekleed in pyjama's en tot de rand gedrogeerd, rondsloffen als zombies. Zag een groep van ongeveer dertig vrouwen opgesloten in een soort kooi zonder schaduw. Zag minderjarige jongens opgesloten zitten in een zaal met volwassen, psychotische mannen. Zag hoe Wilkins de bewakers bij het hek 5 Rand toestopte en zo naar buiten liep. Zag een vrouw met hiv die zich probeerde te verkopen als prostituee. Proefde een algemeen gevoel van verdorvenheid, angst en desolatie.

Sommige patiënten zitten al sinds 1951 in de inrichting, zoals de altijd vrolijke Sipho. Hij groet Wilkins opgetogen. Dan is er Japie, de pastoor, die al 26 jaar in Weskoppies zit. Hij heeft suikerziekte.
Deze patiënten hebben geluk, ze mogen vrij rondlopen. Wilkins brengt ons naar de gesloten zalen. Volgens de woordvoerder van het ziekenhuis zitten hier alleen geharde criminelen die een gevaar zijn voor de maatschappij. "Ik werd hierheen gebracht toen ik weigerde mijn medicijnen te nemen. En er zitten minderjarige kinderen tussen. Zijn dat dan geharde criminelen?"

Een macaber rood bord met de tekst 'Welcome to ward 65 and 66" groet de bezoeker. Ik moest denken aan een regel uit Hotel California: 'You can check out any time you like, but you can never leave'. 

Een lange gang eindigt abrupt in een opening die is gebarricadeerd met een groot hek. Erachter een kleine steriel ogende ruimte zonder raam, waar ongeveer veertig mannen (en jongens) rondhangen. Ze zitten of liggen op de grond. Ongeveer de helft draagt pyjama's. Er hangt een enge, explosieve sfeer. "In de gesloten zalen is er helemaal niets te doen. Ze zitten in deze ruimte tot ze om drie uur 's middags in cellen worden opgesloten. Sommigen van hen zullen hier de rest van hun leven doorbrengen."

Wilkins vertelt over bijna dagelijks voorkomende verkrachtingen. Tussen de 'normale' patiënten lopen ook moordenaars en verkrachters die door de rechter ontoerekeningsvatbaar verklaard zijn. "Zeker voor de vrouwen is het hier gevaarlijk. Ik werk in het winkeltje hier samen met iemand die is veroordeeld voor een rituele moord. En de bewaking doet niets, die is net zo bang als de rest."

Zelfmoord is ook aan de orde van dag. Wilkins is bij vijftien gestopt met tellen. "Ik heb een aantal keren het touw losgesneden nadat iemand zich had verhangen. En vorig jaar heeft iemand zichzelf levend verbrand."

Volgens Wilkins gaan patiënten op vrijdag en zaterdag regelmatig naar een bar een paar straten verderop. Voor 5 Rand kijken de bewakers de andere kant op en kunnen de psychiatrische patiënten een biertje gaan drinken!

De woordvoerder van het ziekenhuis ontkende al deze aantijgingen, en zei dat er nog nooit een verkrachting of zelfmoord in Weskoppies had plaatsgevonden...

Hoe het ook zij, de werkelijkheid van Weskoppies bleek schokkend. Zeer.

* Deze naam is een alias