Jean Adelard Biampata M'Pongo, van de Union des Partisans de la Résistance en R.D. Congo, een partij in ballingschap: 'Het is naïef te denken dat deze showverkiezingen het volk iets opleveren.'

Rosan Smits, beleidsmedewerker democratisering en vredesopbouw in Afrika bij ICCO: 'De verkiezingen zijn de enige kans op een bestuur dat ter verantwoording geroepen kan worden.'

'Ik ga niet stemmen op 30 juli. Ik erken deze verkiezingen niet omdat ze niet eerlijk zijn. Alle kandidaten zijn corrupt en hebben bloed aan hun handen. Ik weet niet op wie ik zou moeten stemmen. Trouwens Congolezen die in het buitenland wonen, mogen niet stemmen. Een mooi voorbeeld van hoe eerlijk deze verkiezingen zijn.

Toen in 1998 troepen uit de buurlanden Rwanda, Burundi en Oeganda Congo binnenvielen, begon in mijn geboorteland een Afrikaanse wereldoorlog waarbij ruim 4 miljoen mensen zijn omgekomen. Officieel zijn er nu geen buitenlandse soldaten meer in Congo. Maar wat moet je daarvan geloven als een groot deel van de regeringsleden op de loonlijst van landen als Oeganda staat? Er wordt nog steeds gevochten door rebellenbewegingen die financieel worden gesteund door buitenlandse agressors.

De natuurlijke rijkdommen van Congo - er zit onder meer goud, koper, coltan, diamant en kobalt in de bodem - spelen een grote rol in het conflict. Zolang Rwanda, Oeganda en de multinationals waarmee zij samenwerken, goud uit de bodem van Oost-Congo kunnen halen, zullen zij niet ophouden met het steunen van rebellen en het omkopen van politici. En op die corrupte politici moet de Congolese bevolking stemmen?

Het is naïef te denken dat na de verkiezingen de bevolking eindelijk een graantje mee zal kunnen pikken van de bodemschatten van het land. De politici en de internationale maffiosi die achter hen staan zullen zich niets gelegen laten liggen aan het lot van de 'gewone' mensen.

Congolezen zijn teleurgesteld in de internationale gemeenschap. Die heeft grote woorden over het bestrijden van corruptie, criminaliteit en het belang van integer bestuur. Maar ondertussen horen mensen ook over de betrokkenheid van multinationals bij de roof van grondstoffen en zien zij dat de daders van de massaslachtingen steun ontvangen. Bovendien heeft de internationale gemeenschap, met name de Verenigde Staten, jarenlang het corrupte schrikbewind van president Mobutu gesteund.

Je moet niet vergeten dat de Congolezen ook de beelden uit Afghanistan en Irak zien. Zij vragen zich af wat die buitenlandse troepen daar doen en vereenzelvigen zich met de bevolking van die landen. Het wantrouwen ten opzichte van alle plannen van de internationale gemeenschap is groot.

Als wij een mooi, soeverein land willen opbouwen met een rechtvaardig bestuur dan moeten we een einde maken aan de criminaliteit en de straffeloosheid. In plaats van deze showverkiezingen zou er eerst een Congo-tribunaal moeten komen om de oorlogsmisdadigers te berechten. Op de Afrikadag van de Evert Vermeer stichting heb ik de Nederlandse generaal Cammaert van de VN-troepenmacht in Congo zelf nog horen toegeven dat hij in Congo met mensen samenwerkt die eigenlijk berecht zouden moeten worden. Wat voor voorbeeld geef je aan de jonge generatie als oorlogsmisdadigers op de kandidatenlijst van de verkiezingen staan? Als je maar schiet dan krijg je kennelijk je zin. Wij willen dat niet. Wij willen een land opbouwen met idealen.

 Hoe? Dat zal een lange adem vergen. Maar we hebben geduld.'

'De aanstaande verkiezingen in Congo zullen heel spannend worden. De situatie is er verre van ideaal. Er lopen nog steeds groepen rond die hun brood verdienen met het terroriseren van de bevolking. Daarnaast is de Congolese bevolking onwennig met het fenomeen verkiezingen. Het is ook onduidelijk of de verliezers straks hun verlies zullen accepteren.

Na de verkiezingen kan er een autoriteit worden aangesteld die door de internationale gemeenschap ter verantwoording kan worden geroepen. Congo is voor meer dan de helft afhankelijk van donorgeld en de donorgemeenschap zal niet eeuwig geld blijven geven aan een niet-democratische autoriteit.

Het houden van verkiezingen alleen is natuurlijk geen garantie voor vrede, ontwikkeling en minder corruptie. Het echte democratiseringsproces begint ná 30 juli. Hoe krijg je een sterk maatschappelijk middenveld dat de overheid ter verantwoording roept? Met onze partnerorganisaties werken we daar momenteel hard aan. In Oost-Congo is het een van onze partnerorganisaties bijvoorbeeld gelukt om samen met de plaatselijke bevolking te protesteren bij de gouverneur tegen het optreden van plunderende soldaten.

Het is ook belangrijk dat internationale donoren zelf het goede voorbeeld geven en verder kijken dan alleen staatsinstituten. Nu worden er nog te vaak beslissingen genomen zonder de bevolking te consulteren. Zo is de reïntegratie van oud-strijders - met geld van de Wereldbank -  op een fiasco uitgelopen. Geef de mensen een stem, laat ze meepraten over zaken die hen aangaan. Dan ontzenuw je ook de kritiek dat deze verkiezingen worden opgedrongen door de internationale gemeenschap en geef je mensen het gevoel dat het democratisch proces van hen is.

Van onze partnerorganisaties weet ik dat de verwachtingen hooggespannen zijn. Het merendeel van de bevolking is de gevechten meer dan zat en wil graag dat er verkiezingen komen. Ik ben het eens met de kritiek dat het niet wenselijk is om corrupte en criminele politici op de verkiezingslijst te hebben. Maar bij een conflicttransformatie moet je altijd schipperen tussen gerechtigheid en vrede en stabiliteit. Ik zie in het geval van Congo meer in een waarheids- en verzoeningscommissie naar het voorbeeld van Zuid-Afrika dan in het berechten van oorlogsmisdadigers voor het internationaal strafhof in Den Haag.